Sodyum glukoz ko-transporter 2 inhibitörleri, tiazolidindionlar, DPP-4 inhibitörleri ve biguanidin grubu oral antidiyabetik ilaçların inflamasyon indeksleri ile ilişkisi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL HASEKİ SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SERKAN ÇAKIR
Danışman: Sami UZUN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:ÖZET Amaç: Diyabet, vücudun glukoz metabolizmasını etkileyen karmaşık bir metabolik bozukluktur. Primer klinik ve tanısal belirtileri temsil eden bozulmuş glukoz toleransı ve hiperglisemi mutlak veya rölatif insülin eksikliğinin veya insülin etkisine karşı direncin bir sonucu olarak ortaya çıkmaktadır. Ek olarak, diyabet gelişiminde inflamasyonun rolüne dair kanıtlar giderek artmaktadır. Diyabet ve ilişkili komplikasyonların inflamasyonla olan ilişkisi hakkındaki bilgilerin artması sonucunda, inflamatuar yolakların tedavi hedef olabileceği gündeme gelmiştir. Çalışmamızın amacı tip 2 diyabetes mellitus (DM) hastalarında biguanid, tiazolidindion (TZD), sodyum glukoz ko-transporter 2 inhibitörleri (SGLT-2) veya dipeptidil peptidaz-4 (DPP-4) inhibitörlerinin geleneksel inflamasyon göstergeleri (CRP, Ferritin) ve inflamatuar indeks parametreleri (SII, NLO, MLO, PLO) üzerindeki etkilerini ve ilaç grupları arasındaki farklılıkları değerlendirmektir. Gereç ve yöntem : Çalışmaya 01/01/2015-01/09/2023 tarihleri arasında başvuran, 18-75 yaş arasında olan, SGLT-2 (n:1510), DPP-4 inhibitörleri (n:4675), TZD (n:1207) veya biguanid (n:6033) grubu ilaçları ilk kez kullanan 13245 tip 2 DM hastası retrospektif olarak dahil edildi. Hastaların demografik bilgileri (yaş, cinsiyet), hemogram, inflamasyon parametreleri kaydedildi. Tedavi öncesi, tedavi sonrası erken dönem (30-180 gün) ve tedavi sonrası geç dönemdeki (180-360 gün) inflamasyon parametreleri (SII, NLO, MLO, PLO) değerlendirildi. "p" değeri 0,05'in altındaki analizlerde istatistiksel olarak anlamlı kabul edildi. Bulgular: Çalışmaya dahil edilen hastaların yaş ortalaması 56,0 ± 10,6 yıl idi, hastaların %62,3'ü kadındı. En düşük yaş ortalaması TZD grubunda (54,3±9,8 yıl), en yüksek ise DPP-4 inhibitörü grubunda (57,8±9,6 yıl) saptandı. Kadınların oranı biguanid grubunda %65,7, DPP-4 grubunda %58,6, SGLT-2 grubunda %59,8, TZD grubunda %63,4 idi. Grup içi analizlerde biguanid grubunda tedavi öncesi SII seviyesi tedavi sonrası erken dönemde yüksek saptandı (p=0,024), ancak tedavi sonrası erken ve geç dönemler arasında benzer seviyede olduğu görüldü. DPP-4 inhibitörü grubunda SII seviyesi tedavi sonrası erken dönemde artış göstermişti (p<0,001), ancak tedavi sonrası erken ve geç dönemler arasında benzer seviyedeydi. SGLT-2 inhibitörü grubunda SII seviyesi tedavi sonrası erken dönemde artış göstermişti (p=0,025), ancak geç dönemde tekrar azalma göstermişti (p=0,008). TZD grubunda ise tüm zaman noktalarında SII seviyeleri benzer düzeydeydi. Gruplar arası karşılaştırmalarda, DPP-4 ve SGLT-2 inhibitörlerinin SII parametreleri düşük kalmaya devam etti. Tedavi öncesi SII değerlerinin DPP-4 ve SGLT-2 inhibitörlerinde biguanidlerden daha yüksek (p<0,05), biguanid ve TZD gruplarında ise benzer seviyede olduğu izlendi. Tedavi sonrası erken dönem SII seviyesi DPP-4 ve SGLT-2 inhibitörlerinde biguanid grubundan daha yüksek (p<0,05), biguanid grubunun SII seviyesinin ise TZD grubundan daha yüksek olduğu (p<0,05) izlendi. Benzer şekilde, tedavi sonrası geç dönem SII seviyesi DPP-4 ve SGLT-2 inhibitörlerinde biguanid grubundan daha yüksek (p<0,05), biguanid grubunun SII seviyesinin ise TZD grubundan daha yüksek olduğu (p<0,05) görüldü. TZD grubunda CRP düzeyi erken dönemde 3,2 mg/dl, geç donemde ise 3,5 mg/dl olup diğer gruplara kıyasla en düşük seviyelerde kalmıştır (p<0.001). En yüksek ferritin düzeyleri erken ve geç dönemde DPP-4 inhibitörü (sırasıyla 40.1 ng/ml ve 38.3 ng/ml) grubunda gözlenmiştir (p<0,001). Ferritin düzeyleri Biguanid ve TZD gruplarında benzer iken bu iki grubun ferritin düzeyleri DPP 4 inhibitörü ve SGLT-2 inhibitörü grubundan anlamlı düzeyde daha düşüktü (p<0,05). Biguanid ve TZD grubunda NLO düzeylerinde anlamlı bir fark yok iken DPP-4 inhibitörü ve SGLT-2 grubunda anlamlı düzeyde artış saptandı (p<0,05). Sonuç: Oral antidiyabetik ilaçların etki mekanizmaları içerisinde anti-inflamatuar etki de yer almaktadır. İnflamasyon üzerindeki etkinlik TZD grubu ilaçlarda biguanid, DPP-4 ve SGLT-2 inhibitörlerinden daha belirgin olabilir. Anahtar kelimeler: Biguanid, dipeptidil peptidaz 4 inhibitörü, inflamatuar indeksler, sistemik immün-inflamatuar indeks, sodyum glukoz ko-transporter 2 inhibitörü, Tiazolidindion, Tip 2 diyabetes mellitus