COVID-19 pandemisi öncesinde ve pandemi süresinde yoğun bakım ünitesinde yatan ve kandidemi gelişen hastaların epidemiyolojik, klinik ve laboratuvar özellikler açısından karşılaştırılması
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BURAK KIZILÇAY
Danışman: Zuhal YEŞİLBAĞ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:ÖZET Amaç: Candida türleri, hastane kaynaklı kan dolaşımı enfeksiyonlarının önemli bir nedeni olup uzun süreli hastanede kalış ve yüksek ölüm oranlarına neden olabilir. Bu çalışmada, geniş bir hasta serisinde pandemi öncesi ve pandemi dönemlerinde yoğun bakım ünitesinde yatan ve kandidemi gelişen hastalarda Candida türlerinin dağılımını, antifungal direnç oranlarını, hastaların epidemiyolojik ve klinik özelliklerini, prognoz ile ilişkili risk faktörlerini ve COVID-19'un kandidemiye etkisini araştırmayı amaçladık. Materyal ve Metod: Retrospektif kesitsel bir çalışma niteliğinde olan çalışmamıza hastanemiz Anestezi ve Reanimasyon Yoğun Bakım Ünitesinde (YBÜ) Ocak 2018-Ocak 2022 arasında yatarak takip edilen 250 kandidemi hastası dahil edildi. Pandemi öncesi dönem olarak adlandırılan Ocak 2018-Ocak 2020 arasında toplam 80 hasta, pandemi dönemi olarak adlandırılan Ocak 2020-Ocak 2022 arasında 105'i COVID-19 tanısı ile izlenen toplam 170 hasta çalışmaya alındı. Hastaların yaş, cinsiyet, altta yatan hastalıkları yoğun bakım ünitesine yatışındaki ve kandidemi gelişimindeki laboratuvar bulguları, kandida kolonizasyon indeksi, kandida skoru, tür dağılımı, hastaların antifungal tedavi alma durumu, azol ve ekinokandin direnci, kandidemi öncesi antibiyotik, steroid kullanımı ve mortalite oranlarına bakıldı. Pandemi öncesi ve pandemi dönemindeki epidemiyolojik, klinik ve laboratuvar bulguları ile mortalite oranları karşılaştırıldı. Pandemi dönemindeki hastalar ise COVID-19 tanısı olma ve olmama durumlarına göre kendi aralarında karşılaştırıldı. Her iki dönemdeki hastalar mortaliteye etki eden faktörler açısından da değerlendirildi. İstatistiksel analizde p değeri 0,05 ten küçük olması anlamlı kabul edildi. Bulgular: Pandemi öncesi dönemde YBÜ'de yatan toplam 4200 hastanın 80'inde (%1,9) kandidemi gelişmiş olup kandidemi insidansı binde 4,32 idi. Pandemi dönemindeyse takip edilen toplam 7900 hastanın 170'inde (%2,15) kandidemi gelişti ve bu dönemde kandidemi insidansı binde 3,10 olarak saptandı. Candida türlerinin dağılımında pandemi döneminde pandemi öncesi döneme göre non-albicans Candida spp. oranında artış saptandı. Daha önceki yıllarda saptamadığımız oldukça dirençli olan C.auris suşu ilk defa pandemi döneminde izole edildi. Pandemi öncesi ve pandemi dönemindeki kandidemi olgularında cinsiyet, yaş ortalaması, altta yatan hastalıklar ve antifungal direnç oranları açısından anlamlı fark görülmedi. Kandida skoru ve ampirik antifungal başlanma oranı pandemi döneminde daha düşük bulundu (sırasıyla p=0,001, p=0,013). Pandemi döneminde santral venöz kateter kullanımı önceki döneme göre daha fazla iken kateterle ilişkili kandidemi oranı pandemi öncesi döneme göre daha düşüktü (p=0,000). Pandemi döneminde kandidemi öncesinde tüm hastalarda antibiyotik kullanımı mevcuttu ve pandemi öncesi döneme göre anlamlı olarak daha yüksekti (p=0,003). Dönemler arasında hem genel mortalite hem de kandidemi sonrası 14 ve 28 günlük mortalite oranları arasında istatistiksel fark gözlenmedi. Pandemi dönemindeki COVID-19 tanısı olan ve olmayan hastalar karşılaştırıldığında COVID-19 hastaları daha ileri yaştaydı (p=0,019). Candida türlerinin dağılımı, kolonizasyon indeksi ve kandida skoru açısından gruplar arasında fark yoktu. COVID-19 hastalarına göre diğer hastalarda antifungal kullanım oranı istatistiksel olarak daha yüksekti (p=0,015). Mortalite oranları açısından bakıldığında COVID-19 hastalarının hem genel mortalite hem de kandidemi sonrası 14 ve 28 günlük mortalite oranları diğer hastalara göre anlamlı olarak daha yüksekti (sırasıyla p=0,000, p=0,003, p=0,000). Pandemi öncesi dönemde kandidemi geliştikten sonraki 28 günlük mortaliteye etki eden risk faktörleri değerlendirildiğinde yaş, kandidemi gelişme günü, kandidemi anında bakılan prokalsitonin değeri, yatışta bakılan laktat düzeyi ve idrarda Candida spp varlığı bağımsız risk faktörleri olarak bulundu (sırasıyla p=0,008, p=0,000, p=0,001, p=0,01, p=0,001). Pandemi döneminde ise 28 günlük mortaliteye etki eden bağımsız risk faktörleri yaşın ileri olması ve antifungal tedavide değişim yapılması olarak saptandı (sırasıyla p=0,027, p=0,011). Pandemi öncesi dönemde hastane içi genel mortaliteyi bağımsız olarak etkileyen tek faktör SOFA skoru iken (p=0,006), pandemi dönemindeki hastalarda genel mortaliteyi etkileyen faktörler COVID-19, kandida skoru ve yatış anındaki laktat ile üre düzeyleri olarak saptandı (sırasıyla p=0,001, p=0,003, p=0,007, p=0,029). Sonuç: Çalışmamız verilerine göre pandemi döneminde kandidemi insidansı ve kateterle ilişkili kandidemi sıklığı pandemi öncesi döneme göre daha düşük bulunmuş olup, Candida türlerinin dağılımı pandemi döneminde non-albicans Candida spp. yönünde artış göstermiştir. Her iki dönem arasında mortalite oranlarında anlamlı fark gözlenmezken, pandemi döneminde COVID-19 tanısı olan kandidemi hastalarında diğer hastalara göre mortalite daha yüksek bulunmuştur. YBÜ yatışı gereken ağır COVID-19 hastaları kandidemi gelişme ihtimali olan hastalarla aynı risk faktörlerine sahiptir ve kandidemide gecikmiş tanı ve tedavi mortalitede belirgin rol oynamaktadır. Çalışmamızda da pandemi dönemindeki kandidemili hastalarda ampirik antifungal tedavi başlama oranlarının daha düşük bulunduğu ve COVID-19 tanılı olup kandidemi gelişen hastalarda mortalitenin daha yüksek olduğu göz önüne alındığında COVID-19 hastalarında kandideminin akla getirilmesi, uygun ve erken tedavi başlanması prognozu olumlu yönde etkileyecektir. Yerel epidemiyolojik veriler de yüksek riskli hastalarda erken antifungal tedavi açısından oldukça önemli olup COVID-19 ilişkili kandidemi üzerine geniş kapsamlı çalışmalara ihtiyaç vardır Anahtar Kelimeler: COVID-19, kandidemi, mortalite, antifungal tedavi