Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu tanısında akran zorbalığı rolleri: Ergenler ve anneleri
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: CEMRE YAŞÖZ
Danışman: Özalp EKİNCİ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Çocukluktan erişkinliğe geçilen bir dönüşüm dönemi, ikinci bir doğum olarak kabul edilen, arkadaşlık ilişkilerinin öneminin arttığı ergenlik döneminde, okullarda çok sık görülen akran zorbalığı davranışı, gelişim sürecine zarar vermektedir. Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) tanılı ergenler, akran zorbalığı davranışına normal gelişim gösteren akranlarından daha fazla karışmaktadır. Ancak literatürde DEHB'li ergenlerle ve aileleriyle yapılmış, akran zorbalığı rollerini inceleyen detaylı çalışma sayısı çok azdır. Bu çalışmada DEHB'li ergenlerin akran zorbalığındaki rolleri, DEHB görünümlerine, DEHB belirti şiddetine, ergenin ve annesinin mizaç ve karakter özelliklerine, ebeveynlik tutumuna, çocukluk çağı travmalarına, ergenin komorbid psikiyatrik hastalıklarına, annedeki psikiyatrik semptomlara ve ailenin sosyoekonomik-sosyokültürel düzeyine göre incelenmiştir. Gereç ve Yöntem: Çalışmaya, DEHB tanısı nedeniyle en az 1 yıldır kliniğimizde tedavi görmekte olan 12-17 yaş arası 134 ergen ve onların anneleri dahil edildi. Zekâ geriliği, uygulanan WISC-IV ve yapılan klinik görüşmeler dikkate alınarak dışlandı. Araştırmacı tarafından Hollingshead-Redich Ölçeği ve sosyodemografik veri formu dolduruldu, Okul Çağı Çocukları için Duygulanım Bozuklukları ve Şizofreni Görüşme Çizelgesi-Şimdi ve Yaşam Boyu Versiyonu'na göre eş tanılar belirlendi. DEHB semptomlarının şiddetini belirlemek için Dikkat Eksikliği ve Yıkıcı Davranış Bozuklukları için DSM-IV'e Dayalı Tarama ve Değerlendirme Ölçeği ve Conners Ana-Baba Dereceleme Ölçeği kullanıldı. Olweus Öğrenciler için Akran Zorbalığı Anketi, Çocuklar İçin Mizaç ve Karakter Envanteri, Durumluk ve Sürekli Kaygı Envanteri-1 ve -2, Çocukluk Çağı Travmaları Ölçeği ve Çocuklar için Depresyon Ölçeği ergenler tarafından; Leuven Algılanan Ebeveynlik Ölçeği, Mizaç ve Karakter Envanteri ve Ruhsal Belirti Tarama Listesi anneler tarafından dolduruldu. Bulgular: Çalışmaya katılan 134 ergenden, 9'u zorba (%6,72), 45'i kurban (%33,58), 31'i zorba-kurban (%23,13) rolündeyken, 49'u zorbalığa karışmamıştı (%36,57). 69 kişinin DEHB'nin dikkat eksikliği baskın görünümü (%51,49), 65 kişinin ise kombine görünümü (%48,51) ile takip edildiği örneklemde; akran zorbalığı yapanlarda kombine tip DEHB daha sık görülmekteydi. Kurbanların ebeveynlerinin yüksek oranda boşanmış, zorbalığa karışmayanların ebeveynlerinin ise evli olduğu saptandı. Zorbalık yapanlarda düşük sosyoekonomik-sosyokültürel düzey daha sıktı. Akran zorbalığına karışmayanlarda okul öncesi eğitim alma oranları yüksekti. Özgül Öğrenme Bozukluğu eş tanısı sıklığı kurbanlarda, Yıkıcı Davranış Bozuklukları eş tanısı sıklığı zorba-kurbanlarda fazlaydı. Akran zorbalığı yapanlarda DEHB semptomları daha şiddeti seyrediyordu. Çocukluk çağı travmaları, depresyon ve anksiyete semptom puanları zorba-kurbanlarda daha yüksekti. Zorbalığa karışmayanların davranışsal denetim ve özerklik desteği sağlayan, duyarlılık gösteren anne baba tutumu puanı yüksek, psikolojik kontrol uygulama puanı düşüktü. Ergenlerin ve annelerinin mizaç ve karakter özellikleri ve annelerin ruhsal belirti şiddeti ergenlerin akran zorbalığındaki rollerini etkilemekteydi. Sonuç: Çalışmamıza göre, DEHB görünümü, ebeveynlerin birliktelik durumu, ailenin sosyoekonomik-sosyokültürel düzeyi, ergenlerin okul öncesi eğitim alması, eş tanıları, DEHB semptomlarının şiddeti, ihmal ve istismar öyküleri, ergenlerin ve annenin mizaç ve karakter özellikleri, annenin ebeveynlik tutumu ve ruhsal semptomları akran zorbalığı rolleriyle ilişkilidir.