Plazmonik fototerapi uygulamalarında kullanılan nanoparçacıkların ve yakın kızılötesi lazerin toksisite üzerine etkilerinin in vitro değerlendirmesi

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, GÜLHANE SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, FARMASÖTİK TOKSİKOLOJİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2026

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ŞEVVAL ÇELİKTEN

Danışman: Merve GÜDÜL BACANLI

Özet:

Kanser vakalarının artışı ve geleneksel tedavi yöntemlerinin hastalarda neden olduğu sistemik yan etkilerde ve yan etkilerin sıklıklarında görülen artış bilim insanlarını alternatif tedavi yöntemleri aramaya itmiştir. Plazmonik fototermal terapi (PFT), girişimsel olmaması, seçiciliği ve kontrol edilebilirliğinin yüksekliği nedeniyle kanser tedavisinde öne çıkan yöntemlerden biri olmuştur. PFT, foton enerjisini ısı enerjisine dönüştürerek kanser hücrelerini yok etmede kullanan bir yöntemdir. Bu yöntemde gerekli foton enerjisini yakın kızılötesi ışık (NIR), görünür ışık, mikrodalgalar vb. sağlayabilir. Fototermal etkinin indüklenebilmesi için altın (Au), gümüş (Ag), karbon nanotüpler, indosiyanin yeşili gibi fototermal ajanlar (FTA) kullanılarak kanserli hücreler yok edilebilir. Bununla birlikte, FTA olarak farklı yapılardaki nanopartikül (NP)'ler ve yüksek lazer gücünün sağlıklı dokulara da zarar verebilme risklerinin bulunduğu bilinmektedir. Bu doğrultuda, bu tez çalışmasında PFT'de kullanılan Au ve Ag NP'lerinin farklı boyut, tür ve yüzey yükü özelliklerinin 808 nm lazer ışıması varlığında ve ışıma olmadan sağlıklı (fare fibroblast (L929)) ve kanser (insan akciğer kanser (A549)) hücrelerinde olası toksik etkileri değerlendirilmiştir. Çalışma için ilk olarak PFT'de kullanılacak NP'ler sentezlenmiş ve karakterizasyonları yapılmıştır. Sentezlenen NP'lerin lazer uygulaması ile sıcaklık değişimleri incelenerek PFT uygulaması için optimal süre ve lazer dalga boyu belirlenmiştir. Ardından farklı tür (AuNP ve AgNP), farklı boyut (Au nanoküre (NK) (1), 40 nm; AuNK (2), 20 nm) ve farklı şekildeki (AuNK, Au nanoçubuk (AuNÇ), Au nanoyıldız (AuNY), Ag nanoküre (NK) ve Ag nanoprizma (AgNPr)) yapılarının sitotoksisite, reaktif oksijen türevi (ROT) oluşturma, DNA hasarı, enflamasyon biyogöstergeleri, kompleman sistem elemanları ve apoptoz üzerine etkileri incelenmiştir. Elde edilen sonuçlar özellikle partiküllerin şekil ve türlerine göre toksik etkilerinin ve özellikle de PFT etkinliğinin değiştiği göstermektedir. Sentezlenen AuNP'ler içerisinde AuNÇ ve AuNY şekline sahip NP yapıların; sentezlenen AgNP'ler arasından AgNPr'nin PFT'nin ana mekanizmaları olan ROT üretimi, DNA hasarı ve enflamasyonda artışa bağlı olarak kanser hücrelere zarar verirken sağlıklı hücrelerde en az zarara neden olarak kanser tedavisinde daha uygun kullanılabileceği düşünülmektedir. Bununla birlikte, partiküllerin PFT'de güvenli kullanımları için daha ileri in vitro ve in vivo çalışmalara ihtiyaç duyulmaktadır.