Multipl skleroz hastalarında retina sinir lifi tabakası ve ganglion hücre iç pleksiform tabakası ölçümlerinin bilişsel işlevler ile ilişkisinin değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İZMİR TEPECİK SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: TUĞBA DEMİR ÖZEN
Danışman: İrem Fatma ULUDAĞ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Multipl skleroz, demiyelinizasyon ve akson kaybı ile seyreden nörodejeneratif bir hastalıktır. Her ne kadar demiyelinizan özellikleri ile ön plana çıkmış olsa da esas olarak fiziksel dizabilite ve kognitif hasarın gelişmesinde akson kaybının rolü daha belirgindir. Optik sinirin lamina cribrozadan önce miyelinsiz olması nedeni ile son yapılan çalışmalarda MS hastalarında aksonal hasarın değerlendirilmesinde optik koherens tomografi'nin (OKT) kullanılabileceği sonucuna varılmıştır. MS hastalarının yaklaşık %40-65'inde kognitif etkilenme mevcuttur ve bu durum hastaların işlevselliğini olumsuz etkilemektedir. Bu nedenle çalışmamızda MS hastalarında aksonal hasarı yansıtabilecek OKT parametrelerinin kognitif hasar ile ilişkisinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Çalışmaya 45 RRMS hastası ile yaş, eğitim düzeyi, cinsiyet açısından benzer özelliklere sahip 37 sağlıklı kontrol dahil edilmiştir. Kontrol grubu ile MS hastaları çeşitli nedenlerle göz polikliniğine başvurmuş, OKT çekilmiş ve herhangi bir göz patolojisi saptanmamış kişiler arasından seçilmiştir. Bu kişilere aydınlatılmış onam alınarak BICAMS kognitif bataryası uygulanmıştır. MS hastalarının ON geçirmiş olan gözü çalışmaya dahil edilmemiştir. BICAMS bataryasının en az iki testinden kontrol grubuna göre 1,5 SD altında performans gösteren MS hastalarında, kognitif etkilenme olduğu kabul edilmiştir. Her iki grubun peripapiller retina sinir lifi tabakası (pRSLT) ve maküler OKT segmentasyonu yapılarak ganglion hücre tabakası (GHT), iç pleksiform tabaka (IPT), iç nükleer tabaka (INT) kalınlık ölçümleri yapılmıştır. Kognitif test sonuçları ile OKT parametreleri arasındaki korelasyon incelenmiştir. Bulgular: MS hastaları BICAMS bataryasının üç testinde de (SDMT, CVLT-Ⅱ ve BVMT-R) kontrol grubuna göre düşük performans göstermiştir ve en büyük farklılık SDMT'de izlenmiştir (sırası ile p ˂0,001 0,005 ve 0,040). MS hastalarının GHIPT ve pRSLT ölçümleri kontrol grubuna göre anlamlı derecede ince saptanmıştır. Çalışmaya dahil edilen 45 MS hastasının 18'inde (%40) kognitif etkilenme olduğu gözlenmiştir. Kognitif etkilenme olan grupta GHIPT kalınlığı kognitif etkilenme olmayan gruba göre ince bulunmuş (p0,014) ancak ortalama pRSLT'nda fark saptanmamıştır (p=0,224). MS hastalarında BICAMS bataryası ile OKT parametrelerinin korelasyonu incelendiğinde GHIPT kalınlığı ile BVMT-R ve CVLT-Ⅱ testleri arasında pozitif yönde orta düzeyde, SDMT ile pozitif yönde yüksek düzeyde korelasyon izlenmiştir. pRSLT kalınlığı ile SDMT ve CVLT-Ⅱ testleri arasında pozitif yönde orta düzeyde, BVMT-R ile pozitif yönde zayıf düzeyde korelasyon olduğu görülmüştür. Sonuç: Çalışmamızda ON öyküsü olmayan MS hastalarında kognitif etkilenme ile pRSLT ve GHIPL atrofisi arasındaki ilişki olduğu saptanmıştır. Bu veriler, klinik pratikte OKT'nin, MS hastalarında merkezi sinir sistemi nörodejenerasyonunu ve kognitif etkilenmeyi değerlendirmede yararlı olacağını düşündürmektedir. Anahtar Kelimeler: Multipl Skleroz, Kognisyon, BICAMS, Optik Koherens Tomografi