Aile sağlığı merkezine kayıtlı postmenopozal kadınlarda osteoporoz tarama durumu ve risk faktörleri
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ÖZLEM ÖZAKIN
Danışman: Ali ÖZDEMİR
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Osteoporoz sıklıkla postmenopozal kadınlarda gelişen önlenebilir hastalıktır. Menopozun olumsuz etkilerinden biride kemik yoğunluğunun azalmasında ki hızlanmadır. Osteoporozun gelişmesinde ve kırık oluşmasında birçok risk faktörü bulunmaktadır. Risk faktörlerinin belirlenmesi ve sürecin olumlu hale gelmesinin sağlanması mümkündür. Postmenopozal kadınlarda osteoporoza yönelik koruyucu sağlık uygulamaları, erken tanı ve tedavinin sağlanması, kırık riskinin azaltılması ve gerekli eğitimlerin verilmesi önemlidir. Çalışmamızda postmenopozal kadınlarda osteoporoz farkındalığını, risk faktörlerini ve tarama durumlarını saptamak amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Çalışma grubumuz aile sağlığı merkezine kayıtlı 114 postmenopozal kadından oluştu. Çalışmaya katılan kişilere daha önce yapılmış çalışmalardan ve kılavuzlardan elde edilen anket uygulandı. Bireylerin sosyodemografik özellikleri, beslenme durumları, yeme içme alışkanlıkları, risk faktörleri, KMY ölçülme durumu; KMY ölçümü ile elde edilen T skoru değerleri ve 25OHVİTD3 ölçüm düzeyleri kaydedildi. İstatistiksel analizler için NCSS (Number Cruncher Statistical System) programı kullanıldı. Bulgular: Çalışmaya katılan kadınların sosyodemografik özellikleri incelendiğinde yaşları 45 ile 89 arasında değişmekte olup, ortalama 60,28±6,88 yıldır. Vücut kitle indeks ölçümleri 18,5 ile 39,7 kg/m² arasında değişmekte olup, ortalama 29,39±4,33 kg/m² olarak saptanmıştır. Kadınların %12,3'ünün normal kilolu, %49,1'inin fazla kilolu, %38,6 'sının obez olduğu tespit edildi. Yine %61,4'ünün eğitim ilkokul düzeyinde %76,3'ü ev hanımıdır. %28,1'i hiç fiziksel aktivite yapmadığını belirtirken, sadece %16,6'sı düzenli yapmaktadır. %24,6'sının sigara, %3,5'inin alkol kullandığı tespit edildi. Bireylerin beslenme durumu incelendiğinde %53,5'i süt tüketmemekte, %53,5'i haftada 2-4 kez et, %70,2'si 1-3 kez kahve tüketmektedir. Bireysel risk faktörleri incelendiğinde %33,3'ünde osteoporoz öyküsü olduğu, %25,4'ünde ailede osteoporoz öyküsü, %18,4'ünde kırık öyküsü, %7,9'unda ebeveynde kalça kırığı öyküsü, %8,8'inde kortizon kullanımı, %1,8'inde romatoid artirit, %1,8'inde tip 1 diyabet, %3,5'inde beslenme ve sindirim bozukluğu, %34,2'sinde tiroid bozukluğu, %0,9'unda osteoporoz harici kemik hastalığı, %0,9'unda KC hastalığı gözlenmiştir. Kemik mineral yoğunluğu ölçümü yapılan olguların T skoru değeri -3,4 ile -1 arasında değişmekte olup, ortalama -2.25±0,61 olarak saptanmıştır. %57,4'ünde osteopeni, %29,8'inde osteoporoz ve %12,8'inde şiddetli osteoporoz tespit edilmiştir. Çalışma grubundaki 114 kadından 82'sinin 25 (OH) VİTD3 ölçüm sonuçlarına ulaşılmıştır. D Vitamini ortalaması 21±9,07ng/ml olarak saptanmış; %57,3'ünde 20ng/ml nin altındadır. VKİ arttıkça sigara kullanma oranı azalmaktadır. VKİ 'i 2. derece obez olan olguların kahve tüketmeme oranı, normal fazla kilolu olgulara göre anlamlı düzeyde yüksek saptanmıştır. Osteopenisi olanlarda sigara kullanma oranı, osteoporoz ve şiddetli osteoporozu olanlara göre anlamlı düzeyde düşük, şiddetli osteoporozu olan olguların haftada 1-3 kez alkol tüketme oranı, osteopenisi ve osteoporozu olan olgulara göre anlamlı düzeyde yüksek saptanmıştır. Osteoporozu olan olgularda kırık öyküsü, osteopenisi ve şiddetli osteoporozu olan olgulara göre düşük saptanmıştır. Şiddetli osteoporozu olan olguların ebeveyninde kalça kırığı öyküsü osteopenisi ve osteoporozu olanlara göre yüksek saptanmıştır. T skoru düzeyi ile 25 (OH) VİTD3 düzeyleri arasında anlamlı bir ilişki bulunamamıştır. Sonuç: Postmenopozal kadınlarda osteoporoz farkındalığı yaratabilmek için klinik muayene sırasında mutlaka bu konuda sorular yöneltilmelidir. Özellikle kalsiyumdan zengin beslenme, fiziksel egzersiz teşvik edilmeli, sigara ve alkol kullanımının kemikler üzerine zararı anlatılmalıdır. Aile öyküsü mutlaka sorulmalı, osteoporoza neden olabilecek sekonder patolojiler ve ilaç kullanımı göz ardı edilmemelidir. Sonuç olarak kırık vakalarının azaltılması, bu olguların topluma getireceği maddi ve manevi yük büyük oranda önlenebilir. Anahtar Kelimeler: Postmenopozal osteoporoz, VKİ, Kemik Mineral Yoğunluğu, Kırık, D Vitamini