Akselerasyon Kuvvetlerinin Bilişsel Fonksiyonlar Üzerine Etkileri
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, GÜLHANE TIP FAKÜLTESİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2017
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ŞÜKRÜ HAKAN GÜNDÜZ
Danışman: Erdinç ERCAN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Akselerasyon Kuvvetlerinin Bilişsel Fonksiyonlar Üzerine Etkileri Uçuşta kullanılan hava aracının kusursuz kontrolü, ortaya çıkan sorunların hızla analiz edilebilmesi ve birtakım ekstra görevlerin icrası için yüksek kortikal fonksiyonların normal olması gerekmektedir. Kullanılan hava aracının hızlı ve manevra kabiliyetinin yüksek olmasından dolayı jet pilotlarının hem fiziksel hem de bilişsel performanslarını uçuş sırasında etkileyebilecek birçok çevresel faktöre maruz kalırlar. Uçuş esnasında bilişsel fonksiyonları etkileyen başlıca faktörlerden biri de akselerasyon kuvvetleridir. Özellikle +Gz maruziyeti, serebral kan akımını azaltarak bilişsel fonksiyonlarda bozulmaya yol açmakta ve uçuş güvenliğini ciddi derecede tehdit etmektedir. Bu çalışmada akselerasyon kuvvetlerinin (+Gz) bilişsel fonksiyonlara olan etkisinin saptanması amaçlanmıştır. Araştırmamızın kısıtlamaları olarak; kognitif ve psikomotor değerlendirme testlerinin cihaz içinde G maruziyeti esnasında yapılamaması ve eğitime gelen pilot sayısının az olması gösterilebilir. Çalışmanın G maruziyeti sırasında yapılamamasından dolayı +Gz'nin yüksek kortikal fonksiyonlara olan etkisi +Gz kuvvetlerinin bitimini müteakip birinci dakikada bakılmıştır. Araştırmanın daha büyük çalışma gruplarında ve G maruziyeti sırasında yapılmasının uygun olacağı değerlendirilmiştir. Uçucu Sağlığı Araştırma ve Eğitim Merkezine uçuş fizyolojisi eğitimi için başvuran 29 jet pilotuna, İnsan santrifüjü eğitimi öncesinde ve sonrasında "Time Wall Kognitif ve Psikomotor Testi" uygulanarak pilotların bilişsel fonksiyonları değerlendirilmiştir. Aynı zamanda, yaş, boy, kilo, toplam uçuş saati, vücut kitle indeksi, akselerasyon tolerans limitleri, ortalama arteriyel basıncı ve düzenli spor yapma durumları gibi faktörlerin +Gz'e bağlı bilişsel fonksiyon bozukluklarına olan etkileri araştırılmıştır. +Gz maruziyeti sonrasında ölçülen reaksiyon zamanları ve accuracy değerlerinde, eğitim öncesindeki ölçümlere oranla genel bir artış (ilişsel fonksiyonlarda bozulma) tespit edilmiştir (p˃0,05). Çalışmamızda yaşları 34 yaş ve altı olan pilotlarda, sonrası accuracy değeri önceki accuracy değerinden anlamlı derecede yüksek (Bilişsel fonksiyonları daha fazla bozduğu) bulunmuştur (p˂0,05). Katılımcıları 34 yaş ve altı ile 35 yaş ve üzeri olarak 2 gruba ayırıp her iki grubun, gruplar arası öncesi ve sonrası accuracy değerleri istatistiksel olarak değerlendirildiğinde 35 yaş ve üzeri sonrası accuraccy değerlerinde azalma (Bilişsel fonksiyonları daha iyi koruduğu) tespit edilmiş olup bu fark istatistiksel olarak anlamlıdır (p˂0,05). Boy uzunlukları 170cm ve altı olan, uçuş saati 1499 saat ve altı olan ve akselerasyon tolerans limiti +4,6Gz ve üstü olanlarda reaksiyon zamanı sürelerinin daha az oranda artığı (bilişsel fonksiyonların daha az etkilendiği) tespit edilmiştir (p˃0,05). Yaptığımız bu çalışmada, akselerasyon kuvvetlerinin (+Gz) bilişsel fonksiyonları olumsuz yönde etkilediği, etkili ve doğru yapılmış bir AGSM' nın +Gz'e karşı bilişsel fonksiyonları korumada en etkili faktör olduğu sonucuna varılmış olup araştırmanın daha büyük çalışma gruplarında ve G maruziyeti sırasında yapılmasının uygun olacağı değerlendirilmiştir.