Hemofili A tanısı alan çocuklarda nöropsikolojik işlevlerin incelenmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA ŞEHİR SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, ÇOCUK VE ERGEN RUH SAĞLIĞI VE HASTALIKLARI ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HÜSEYİN KÖLE
Danışman: Gülser ŞENSES DİNÇ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu çalışmada, hemofili tanısı olan çocukların hem sağlıklı kontrol grubu ile hem de Juvenil İdiopatik Artrit (JİA) tanılı çocuklar ile nörobilişsel işlevlerinin karşılaştırılması ve hemofilinin nöropsikolojik işlevlerde bozulmaya neden olup olmadığının belirlenmesi amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Ankara Bilkent Şehir Hastanesi Çocuk Hematoloji Kliniğinde Hemofili A tanısıyla takipli olan ve çalışmaya katılmaya gönüllü olan 6- 16 yaş aralığındaki çocuklar psikiyatrik değerlendirme için araştırmacıya yönlendirilmiştir. Araştırmacı tarafından dâhil edilme ölçütlerini karşılayan çocuklara psikopatolojiyi değerlendirmek için yarı yapılandırılmış psikiyatrik görüşme olan Okul Çağı Çocukları İçin Duygulanım Bozuklukları ve Şizofreni Görüşme Çizelgesi Şimdi ve Yaşam boyu Şekli (ÇDŞG-ŞY) uygulanmıştır. Araştırmanın ikinci örneklem grubu ise Çocuk Romatoloji Kliniğinde JİA tanısıyla takipli, 6-16 yaş aralığında ve dâhil edilme ölçütlerini karşılayan ve çalışmaya katılmaya gönüllü olan çocuklardan oluşmuştur. Sağlıklı kontrol grubuna ise kronik tıbbi veya psikiyatrik hastalığı olmayan yaş ve cinsiyet olarak eşleştirilmiş çocuklar dâhil edilmiştir. İlk aşamada tüm katılımcılara yarı yapılandırılmış görüşme olan Okul Çağı Çocukları için Duygulanım Bozuklukları ve şizofreni Görüşme Çizelgesi-şimdi ve Yaşam Boyu Versiyonu-Türkçe Uyarlaması uygulanmıştır. Sosyodemografik Veri Formu, Öğrenme Güçlüğü Belirti Tarama Testi (ÖGBTT), Conners Ana Baba Derecelendirme Ölçeği-Kısa Form (CADÖ) ebeveynler tarafından doldurulmuştur. İkinci aşamada nöropsikolojik işlevleri değerlendirmek için hastalara araştırmacı tarafından Stroop Testi TBAG Formu, Winconsin Kart Eşleme Testi (WKET), Görsel İşitsel Sayı Dizileri Testi (GİSD-B) ve kliniğimizdeki psikologlar tarafından WISC-R zekâ testi uygulanmıştır. Tüm katılımcılardan bilgilendirilmiş onam alınmıştır. Bulgular: Gruplarda yaş, eğitim düzeyi, anne baba yaşı, anne baba eğitim düzeyi, anne babada psikiyatrik bozukluk öyküsü, ailenin aylık geliri ve çalışma durumu açısından istatistiksel olarak anlamlı fark yokken, hemofili grubunda okula devam etme sorunu diğer iki gruba göre daha fazla oranda bulunmuştur. Ayrıca hemofili grubunun okul başarısı sağlıklı kontrol grubundan daha düşüktür. CADÖ'nün davranım sorunu, hiperaktivite, kaygı ve öğrenme sorunu puanları hemofili grubunda JİA grubu ve sağlıklı kontrol grubuna göre istatistiksel olarak anlamlı derecede yüksek bulunmuştur. ÖGBBT'nin akademik başarı, okuma becerisi, işitsel algı, aritmetik beceriler, çalışma alışkanlığı, organize olma becerileri, motor becerileri, sosyal-duygusal davranışlar, dikkat becerileri ve motivasyon puan ortalamaları hem JİA hem sağlıklı kontrol grubundan anlamlı olarak yüksek bulunmuştur. Hemofili grubunun %29,2'sinde psikiyatrik tanı varken JİA grubunda bu oran %12'dir. Psikiyatrik tanı varlığı açısından hemofili ve JİA grubu benzer iken hemofilili çocuklarda sağlıklı kontrol grubuna göre daha fazla oranda psikiyatrik tanı saptanmıştır. WISC-R Testi puanları karşılaştırıldığında; sayı dizisi ve aritmetik alt puan ortalamaları hemofili grubunda diğer iki gruba göre düşükken, diğer alt test puanları gruplar arasında benzerdi. Stroop test puanları karşılaştırmasında hemofili grubunda 5. bölüm hata sayısı ve 5.bölüm düzeltme sayısı ortalamaları hem JİA hem sağlıklı kontrol grubundan anlamlı olarak yüksek bulunmuştur. Ek olarak hemofili grubunda 1.bölüm tamamlama süresi, 4.bölüm hata sayısı, 5.bölüm tamamlama süresi puan ortalamaları sağlıklı kontrol grubuna göre istatistiksel anlamlı derecede yüksektir. WKET puanları kıyaslandığında; hemofili grubunda tamamlanan kategori sayısı, toplam perseveratif tepki sayısı, toplam perseveratif hata sayısı ve öğrenmeyi öğrenme puanı ortalamaları hem JİA hem sağlıklı kontrol grubundan anlamlı olarak düşüktür. Sonuç: Hemofilili çocuklar belirli nörobilişsel alanlarda sağlıklı akranlarına ve JİA'ya kıyasla daha kötü performans göstermektedir. Özellikle, dikkat kontrolü, bilgi işleme hızı, bilişsel esneklik ve çalışma belleği gibi yürütücü işlevlerdeki zorluklar, hemofili hastalığının nöropsikolojik etkilerini göstermesi açısından önemlidir. Genel bilişsel kapasitelerinde büyük ölçüde bir farklılık bulunmamakla birlikte, bu çocukların belirli bilişsel süreçlerde desteğe ihtiyaç duydukları görülmektedir. Bu bulgular ışığında klinisyenlerin hemofili hastalığına sahip çocukların olası yürütücü işlev, dikkat ve öğrenme sorunlarını tanımaları ve etkin tedavi planı oluşturmaları önerilmektedir. Hemofilinin nöropsikolojik işlevler üzerindeki etkisinin daha iyi anlaşılabilmesi için gelecekteki çalışmaların, daha geniş örnekleme sahip olması ve çalışmamızın kısıtlılıklarını göz önünde bulundurması faydalı olacaktır.