Erken postpartum dönemde kadınların aile planlamasına yönelik bilgi ve tutumları ile etkileyen faktörlerin değerlendirilmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, GÜLHANE SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, KADIN HASTALIKLARI VE DOĞUM HEMŞİRELİĞİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BÜŞRA AYAN
Danışman: Gülten GÜVENÇ
Özet:AYAN, B. (2026). Erken Postpartum Dönemde Kadınların Aile Planlamasına Yönelik Bilgi ve Tutumları ile Etkileyen Faktörlerin Değerlendirilmesi. Gülhane Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Kadın Hastalıkları ve Doğum Hemşireliği ABD., Yüksek Lisans Tezi. Ankara. Amaç: Bu araştırma, erken postpartum dönemde olan kadınların aile planlamasına yönelik bilgi ve tutumları ile etkileyen faktörlerin değerlendirilmesi amacıyla tanımlayıcı tipte yapılmıştır. Gereç ve Yöntem: Araştırma tanımlayıcı tipte olup, Ocak 2025-Ekim 2025 tarihleri arasında Ankara Etlik Şehir Hastanesi postpartum kliniklerinde yatan, dahil edilme kriterlerine uygun 310 kadın ile gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın verileri hasta odasında yüz yüze görüşme tekniğiyle, Tanıtıcı Bilgi Formu, Kontraseptif Bilgi Değerlendirme Ölçeği ve Postpartum Aile Planlaması Tutum Ölçeği kullanılarak toplanmıştır. Bu araştırmada tüm veriler SPSS (Statistical Package for the Social Sciences) 28.0 paket programı kullanılarak analiz edilmiştir. Verilerin analizinde tanımlayıcı istatistiklerden sürekli değişkenler ortalama ± standart sapma (X̄ ± SS), kategorik değişkenler ise sayı (n) ve yüzde (%) olarak ifade edilmiştir. İki bağımsız grup arasındaki karşılaştırmalarda normallik varsayımını sağlayan değişkenler için Bağımsız Örneklemler t-Testi, sağlamayan değişkenler için Mann-Whitney U Testi kullanılmıştır. Üç ve daha fazla bağımsız grup arasındaki karşılaştırmalarda normallik varsayımını sağlayan değişkenler için Tek Yönlü Varyans Analizi (One-Way ANOVA), sağlamayan değişkenler için Kruskal-Wallis H Testi uygulanmıştır. ANOVA sonucunda anlamlılık tespit edildiğinde gruplar arası farkları belirlemek amacıyla Tukey HSD post-hoc testi kullanılmıştır. Sürekli değişkenler arasındaki ilişkiyi incelemek amacıyla normallik varsayımını sağlayan değişkenler için Pearson Korelasyon Katsayısı hesaplanmıştır. Bulgular: Araştırmaya katılan katılımcıların ortalama yaşı 28,71 ± 4,89' dur. Katılımcıların %39,7'si lise mezunu ve çalışmamaktadır. Kadınlardan %60,3'ü bu gebeliği öncesinde aile planlaması (AP) yöntemi kullanmıştır. Kullanılan AP yöntemi (%31,0) ve bilinen AP yöntemi (%66,8) kondomdur. Kadınların Kontraseptif Bilgi Değerlendirme Ölçeği puan ortalaması 7,38 ± 4,91 olarak bulunmuştur. Postpartum Aile Planlaması Tutum Ölçeği (PAPTÖ) Toplam Puan ortalaması 99,02 ± 11,67 olarak bulunmuştur. Katılımcıların kontraseptif bilgi düzeylerinin düşük, aile planlaması tutumlarının olumlu olduğu saptanmıştır. Kontraseptif bilgi toplam puanı ile eş yaşı ve ilk gebelik yaşı arasında pozitif yönde ve istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunmuştur (r=0,117; p=0,040) (r=0,182; p=0,001). Kontraseptif bilgi toplam puanı ile toplam gebelik sayısı (r=-0,168; p=0,003) ve yaşayan çocuk sayısı (r=-0,139; p=0,014) arasında negatif yönde ve istatistiksel olarak anlamlı ilişkiler saptanmıştır. Çalışma durumu ile kontraseptif bilgi toplam puanı arasında istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmıştır (t = 7,48; p <0,001). Eş eğitim durumu ile kontraseptif bilgi toplam puanı arasında anlamlı fark bulunmuştur (F = 21,09; p <0,001). Gelir durumu ile kontraseptif bilgi toplam puanı arasında anlamlı fark bulunmuştur (F = 9,49; p <0,001). Gebeliğin planlı olup olmama durumuna göre kontraseptif bilgi toplam puanı arasında istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmuştur (t = 3,25; p = 0,001). Şimdiki gebelik öncesi aile planlaması yöntemi kullanma durumu ile kontraseptif bilgi toplam puanı arasında istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmuştur (t = 4,28; p <0,001). PAPTÖ ortalama puanı ile ilk gebelik yaşı arasında pozitif yönde istatistiksel olarak anlamlı ilişki bulunmuştur (r= 0,164; p=0,004). PAPTÖ toplam puanı eğitim düzeyine göre anlamlı farklılık göstermektedir (F = 18,19; p <0,001). Çalışma durumu ile PAPTÖ toplam puanı, ciddiyet alt boyutu puanı, yarar alt boyutu puanı, engeller alt boyutu puanı, eyleme geçme alt boyutu puanı arasında istatistiksel olarak anlamlı farklar saptanmıştır (t = 6,06; p <0,001) (t = 3,55; p <0,001) (t = 2,60; p = 0,011) (t = 2,41; p = 0,019) (t = 2,81; p = 0,006). Eş eğitim durumu ile PAPTÖ toplam puanı arasında istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmıştır (F = 6,18; p<0,001). Gelir durumu ile PAPTÖ toplam puanı, ciddiyet alt boyutu puanı, öz yeterlilik alt boyutu puanı arasında anlamlı fark bulunmuştur (F = 5,02; p = 0,007) (F = 3,42; p = 0,036) (F = 7,34; p = 0,001). Kontraseptif Bilgi ile PAPTÖ puanları arasında orta düzeyde, pozitif ve istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki olduğu saptanmıştır (r = 0,489; p < 0,001). Sonuç: Postpartum dönemdeki kadınların eğitim ve gelir düzeyi, gebeliğin planlı olma durumu, gebelik öncesi aile planlaması yöntemi kullanımı ile eşe ait özelliklerin kontraseptif bilgi ve postpartum aile planlaması tutumlarını etkilediği belirlenmiştir. Kontraseptif bilgi düzeyi arttıkça postpartum aile planlamasına yönelik tutumların da olumlu yönde arttığı saptanmıştır. Gebelik öncesi ve postpartum dönemde kadınlara ve eşlere birlikte sunulan, hedefe özgü ve sosyodemografik özelliklere uygun aile planlaması danışmanlık hizmetleri önerilmektedir. Anahtar kelimeler: Postpartum Dönem, Aile Planlaması, Tutum, Kadınlar, Bilgi, Hemşire