Akut pankreatit tanısı ile iç hastalıkları servisine interne edilen hastaların, COVİD-19 pandemisi öncesi ve sonrası, sıklığı, etiyolojisi, ciddiyeti ve prognoz kriterlerinin karşılaştırılması
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL HASEKİ SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MEHMET ÇETİN
Danışman: Hayriye Esra ATAOĞLU
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:AMAÇ: Pankreasın inflamatuvar bir hastalığı olan akut pankreatit (AP), ülkemizde ve diğer birçok ülkede gastrointestinal patolojiler nedeniyle hastaneye başvurunun önde gelen nedenlerinden biridir. Bununla birlikte, AP insidansı yıllar geçtikçe artış göstermeye devam etmektedir. Akut pankreatitinin günümüzde en önemli risk faktörleri ve etiyolojilerinin başında ülkemizde safra kesesi taşları, batıda kronik alkolizm gelmektedir. Öte yandan, Covid-19 (CoV-19) pandemi süreci ile birlikte, bildirilen gastrointestinal semptomlar kayda değer bir şekilde artış göstermiştir. Hem Covid-19 enfeksiyonunun kendisi hem de pandemi döneminde, yeni gelişen sağlık sorunlarının gün yüzüne çıkması ile birlikte AP'nin sıklığında, etyolojisinde, morbidite ve mortalite oranlarında değişiklik meydana geldiği tahmin edilmektedir. Biz bu çalışmamızda, AP tanısı ile İç Hastalıkları servisine interne edilen hastalarda, Covid-19 pandemisi öncesi ve sonrası AP sıklığını, etiyolojisini, ciddiyetini ve prognoz kriterlerini karşılaştırmayı amaçladık. GEREÇ VE YÖNTEMLER: Tek merkezli, gözlemsel planlanan çalışmamıza, Sağlık Bilimleri Üniversitesi Haseki Eğitim ve Araştırma Hastanesi İç Hastalıkları servisine pandemi öncesi 9 aylık ve pandemi dönemi 9 aylık süre zarfında AP ile interne edilen 140 hasta retrospektif olarak dahil edildi. Atlanta kriterlerine göre tanı konmuş AP'li hastaların, hastane bilgi sistemi ve/veya hasta takip dosyalarından demografik bilgiler (yaş, cinsiyet), komorbid hastalıklar, sigara ve alkol kullanımı, düzenli kullandığı ilaçlar, laboratuvar değerleri, görüntüleme sonuçları, hastaların hastanede kaç gün hospitalize edildiği, yoğun bakım ünitesine alınan kaç hastanın, ne kadar süre kaldığı ve AP sebebi ile hayatını kaybeden kaç vaka olduğuna dair bilgiler kayıt altına alındı. Ayrıca, akut pankreatite sebebiyet veren saptanabilmiş etiyolojiler de hasta epikrizlerinden ve/veya hasta dosyaları üzerinden değerlendirildi. AP şiddet indeks kriterleri olarak, 0. ve 48.saat Ranson, Sistemik İnflamatuvar Yanıt Sendromu (SIRS), Akut Pankreatitte Yatak Başı Şiddet İndeksi (BISAP), ve Bilgisayarlı Tomografi (BT) kriterleri (Balthazar skorlaması) kullanıldı. BULGULAR: Pandemi öncesi, iç hastalıkları servisine interne edilen AP hastalarının sıklığı %4.26 iken, pandemi döneminde %5.16 olarak bulundu. Her 2 cinsiyette AP sıklığı arasında anlamlı bir farklılık gözlenmemiştir. Pandemi sonrası, sebebi kesinleşmiş AP'li hastaların hipertrigliseridemiye bağlı etyoloji oranı, pandemi öncesine göre istatistiksel olarak anlamlı yüksek saptandı (p=0,033). Tüm hastaların hastane yatış süreleri ile şiddet indeks kriterleri ile karşılaştırma yapıldığında RANSON 0. ve 48. saat, BISAP ve SIRS ile istatistiksel olarak anlamlı ilişkili saptandı (SIRS p=0,022 diğerleri için p<0,001). AP şiddet indeks kriterlerini, pandemi öncesi ve pandemi dönemi gruplar ile karşılaştırdığımızda, Ranson 0. ve 48. Saat ve SIRS sonuçlarında, pandemi öncesi ve dönemi gruplar arasında, anlamlı bir fark ortaya çıkmazken, pandemi öncesinde BISAP şiddet indeks kriterleri karşılamayan veya daha az karşılayan hasta sayısı daha yüksekti ve pandemi dönemi grupta, en az bir kriter sağlayan BISAP skorlamasında anlamlı fark bulundu (p=0,038). Ayrıca pandemi dönemi grubunda, Balthazar B düşükken, Balthazar C ve D skoru anlamlı yüksek bulundu (p=0,001). Pandemi öncesi ve pandemi dönemi hasta gruplarında, hastaların hospitalizasyon sürelerinde, hastanede kaldığı sırada yoğun bakımda takip veya exitus kabul edilme, mükerrer kez interne edilme oranlarında istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmadı (sırasıyla, p=0,079, p=0,503, p=1,000, p=0,874). SONUÇ: CoV-19'un hayatımıza girmesi ile başlayan küresel ölçekteki pandemi süreci, her noktada yaşamımızı etkilediği gibi AP konusunda da birtakım değişiklikler meydana getirmiştir. Bizim çalışmamıza göre pandemi dönemi ile beraber AP sıklığında artış gözlendi. Özellikle etiyolojide, hipertrigliseridemi prevalansında kayda değer bir yükselme izlenmiş oldu. AP'nin şiddet indeks kriterlerine göre pandemi döneminde, vakaların şiddetli prognoz gösterme olasılığı artarken, hastanede yatış süreleri ve mortalitede herhangi bir değişiklik izlenmedi. AP'nin geleceği hakkında daha fazla yorum yapabilmek adına daha büyük ve uzun süreli çalışmalara ihtiyaç olduğunu düşünmekteyiz. Anahtar Kelimeler: Akut pankreatit, Covid-19, Etyoloji, Prognoz