S.B.Ü Haseki Eğitim ve Araştırma Hastanesi Bağcılar Eğitim Aile Sağlığı Merkezi'ne kayıtlı 15-70 yaş arası nüfusta dispepsi sıklığı, ilişkili durumların incelenmesi ve birinci basamakta dispepsi tedavisinde kullanılan ilaçların reçete edilme sıklığı
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL HASEKİ SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: NESLİHAN ÖZDOĞAN
Danışman: Mustafa Reşat DABAK
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu çalışmadaki amacımız Bağcılar Haseki Eğitim Aile Sağlığı Merkezi'ne kayıtlı 15-70 yaş arası bireylerde dispepsi sıklığını saptamaktır. Dispepsi sıklığı ile yaş, cinsiyet, boy, kilo, beden kütle indeksi, eğitim durumu, medeni durum, sosyoekonomik düzey, sigara, kahve, alkol tüketimi, yemek yeme hızı, kronik hastalıklar, kaygı düzeyi arasındaki ilişkiyi incelemektir. Birinci basamakta yazılan reçetelerde dispepsi tedavisine yönelik reçetelerin yazılma sıklığı, tedavide kullanılan ilaç gruplarının tercih oranının belirlenmesi amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntemler: Tek merkezli, kesitsel, tanımlayıcı, anket çalışması tipindeki bu araştırmanın evrenini 15-70 yaş arasındaki bireyler oluşturmaktadır. Aile Sağlığı Merkezimize kayıtlı 15-70 yaş arasında 4453 kişi bulunmaktadır. Dispepsi prevalansını saptamak için aile sağlığı merkezine kayıtlı 15-70 yaş arasındaki 4453 kişiyi temsilen %95 güven aralığında 233 kişi ile görüşülmesi gerektiği saptanmıştır. Aile Sağlığı Merkezimize 01.07.2020-31.12.2020 tarihleri arasında başvurmuş olan ve çalışmaya katılmayı kabul eden bireylerden yazılı onam alındıktan sonra yüz yüze görüşülerek anket çalışması yapılmıştır. Çalışmada katılımcılara Roma Ⅳ kriterlerine göre oluşturulmuş olan dispepsi ölçeği, sosyodemografik bilgi formu, Beck Anksiyete Envanteri uygulanmıştır. Birinci basamakta dispepsi tedavisine yönelik yazılmış olan reçeteler aile hekimliği biriminde kullanılan Neuroogle aile hekimliği yazılım sisteminden tarih, tanı, etken madde filtrelemeleri yapılarak saptanmıştır. Bağımsız gruplarda oranların karşılaştırmaları Ki Kare Analizi ile yapıldı. Oranların ilişkileri Mantel-Haenszel test of Linear Association ile incelendi. İstatistiksel alfa anlamlılık seviyesi p ˂ 0,05 olarak kabul edildi. Bulgular: Çalışmaya katılan bireylerin %64,8'i kadın %35,2'si erkek olup katılımcıların yaş ortalaması 36.7 ± 14,2 yıl, boy ortalaması 163,5±9,8 cm, vücut ağırlıkları ortalaması 72,9±17,6 kg, boy ve vücut ağırlıkları kullanılarak hesaplanan beden kütle indeksi 27,2±6,5 kg/m² olarak saptanmıştır. Katılımcıların %71,24'ünün evli veya partneri ile birlikte yaşadığı, %26,6'sının hiç evlenmemiş, %2,14'ünün ise dul veya boşanmış bireylerden oluştuğu saptanmıştır. 22 kişi okul bitirmemiş, 101 kişi ilkokul/ortaokul ya da ilköğretim mezunu, 81 kişi lise mezunu, 29 kişi üniversite, yüksekokul veya doktora mezunudur. Katılımcıların %48,92'si düşük, %45,92'si orta, %5,15'i yüksek sosyoekonomik düzeye sahiptir. 88 kişinin herhangi bir kronik hastalığı varken 145 kişinin kronik hastalığı yoktur. Katılımcıların Beck anksiyete envanter puanları hesaplandığında 178 kişinin 15 puan ve altında, 55 kişinin 16 puan ve daha üzerinde aldığı hesaplanmıştır. Birinci basamakta dispepsi tedavisine yönelik kullanılan ilaçlar retrospektif olarak incelenmiştir. 34/05/280 numaralı birimde 01/12/2020- 01/01/2021 tarihleri arasında toplam 487 adet reçete, 2578 kutu ilaç yazıldığı saptanmıştır. 2578 kutu ilacın 336'sı dispepsi tedavisine yönelik olduğu saptanmıştır. Belirtilen tarihler arasında yazılmış olan 487 reçeteden 100'ünde 'dispepsi' tanısı mevcuttur. Dispepsi tansı içeren 100 reçeteden 80'inde dispepsi tedavisine yönelik 1 çeşit ilaç, 19'unde 2 çeşit, 1'inde 3 çeşit ilaç saptanmıştır. Dispepsi tanısıyla yazılmış 100 reçete ilaç gruplarına göre incelendiğinde 4'ünde H2 reseptör blokerleri, 82'sinde PPİ'leri, 33'ünde antiasit, 3'ünde prokinetik reçete edilmiş olup sükralfat ve bizmut etken maddeli ilaca rastlanmamıştır. PPİ içeren 82 reçeteden 17'sinde etken madde olarak 'Omeprazol', 16'sında 'Lansoprazol', 39'unda 'Pantoprazol', 10'unda 'Rabeprazol'; prokinetik olarak sadece 'Domperidon' etken maddesinin dispepsi tedavisinde kullanıldığı saptanmıştır. Sonuç: Çalışma sonuçlarımıza göre Haseki Eğitim Aile Sağlığı Merkezi'ne kayıtlı 15-70 yaş arası bireylerde dispepsi prevalansı %19,31 olarak saptanmıştır. Dispepsi prevalansı ile kadın cinsiyet, yaş, vücut kütle indeksi, sosyoekomik durum, kronik hastalık, kahve tüketimi, çay tüketimi, günlük tüketilen sigara miktarı, yemek yeme hızı, kaygı düzeyi arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Dispepsi prevalansı ve medeni hal, sigara kullanımı, alkol tüketimi arasında istatistiksel bir ilişki saptanmamıştır. Dispepsi saptanan bireylerde en sık semptom ise postprandiyal dolgunluk olarak saptanmıştır. Aile sağlığı merkezimizde bir ayda yazılan reçetelerin %20,5'inin dispepsi tedavisine yönelik olduğu, dispepsi tedavisi için en fazla PPİ'lerinin yazıldığı, PPİ'lerinden de en fazla 'pantoprazol'etken maddesinin tercih edildiği saptanmıştır. Anahtar Sözcükler: Dispepsi, dispepsi prevalansı, dispepsi tedavisi, proton pompa inhibitörleri