Tip 2 diyabet hastalarında sağlık anksiyetesi ve risk algısının glisemik kontrolle ilişkisinin değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL FATİH SULTAN MEHMET SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MERVE DURMAZ
Danışman: Berrin TELATAR
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:AMAÇ: Diyabetik hastalarda zaman içinde diyabetik komplikasyonlar gelişebilmektedir. Komplikasyonların önlenmesinde iyi bir glisemik kontrol şarttır. Komplikasyonlara ilişkin risk algısının yüksekliği glisemik kontrolün sağlanmasında ve komplikasyonların önlenmesi veya geciktirilmesinde etkili olabilir. Sağlık anksiyetesi, hastaları tıbbi bakıma katılmaya motive ederek glisemik kontrol üzerinde olumlu bir işleve hizmet edebilir. Çalışmamızın amacı Tip 2 DM'li hastalarda komplikasyonlara ilişkin risk algısı ve sağlık anksiyetesi düzeylerini belirleyerek bunların glisemik kontrolle ilişkisini araştırmaktır. GEREÇ VE YÖNTEM: Bu çalışma tanımlayıcı, kesitsel tiptedir. Çalışmaya 1 Aralık 2020- 28 Şubat 2021 tarihleri arasında SBÜ İstanbul Fatih Sultan Mehmet Eğitim ve Araştırma Hastanesi Üsküdar Diyabet Merkezi polikliniklerine başvuran 354 Tip 2 DM hastası alındı. İlk aşamada hastalıkları ve yaşam tarzları hakkında sorular içeren sosyodemografik anket, ikinci aşamada Risk Algı Ölçeği-Diabetes Mellitus (RAÖ-DM) ve Sağlık Anksiyetesi Envanteri (SAE-Kısa Versiyon) yüz yüze uygulandı. Glisemik kontrol hedeflerine ulaşmayı değerlendirmek için son 3 ayda bakılan HbA1c ve açlık plazma glukozu ile evde ölçülen açlık ve tokluk kan şekeri değerleri kullanıldı. Çalışmamızdaki veriler IBM SPSS sürüm 25.0 ile analiz edildi. Sonuçların yorumlanmasında anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak kabul edildi. BULGULAR: Katılımcıların ortalama HbA1c değeri 7,88±1,82'dir. Risk Algı Ölçeği-Diabetes Mellitus alt boyutları incelendiğinde kişilerin diyabetin komplikasyonlarına yönelik risk bilgisi puanı 2,78±0,32 ile üst sınıra yakın (puan aralığı=0-3) ve bileşik risk algısı puanı 2,92±0,42 ortalamanın üzerinde (puan aralığı=1-4,40), endişe puanları 3,22±0,97 ile üst sınıra yakın (puan aralığı=1-4), orta düzeyde iyimserlik puanları 2,58±0,92 ile orta seviyede (puan aralığı=1-4), kişisel hastalık riski puanı 2,77±0,67 ile orta düzeyde (puan aralığı=1-5) ve çevresel risk puanı 3,12±0,38 ile üst sınıra yakın (puan aralığı=1-4) saptanmıştır. Egzersiz süresi yeterli düzeyde olanlar, kilo verenler, az sayıda ilaç kullananlar ve insülin kullanmayanlar diyabet komplikasyonlarına karşı daha iyimser bulunmuştur. Kadınlarda ve ailesinde diyabet olanlarda diyabet komplikasyonlarına karşı endişe düzeyleri daha yüksek saptanmıştır. Diyabet tanı süresi arttıkça komplikasyonlara ilişkin risk bilgisi ve risk algısı artmaktadır. Puan aralığı 0-42 arasında değişen, 20 puan ve üzeri yüksek sağlık anksiyetesini gösteren SAE ruhsal durum alt boyut ortalaması 12,2±5,46 puan ile sağlık anksiyetesi seviyesi düşük saptanmıştır. Katılımcıların SAE alt boyut %11,6'sı 20 puan ve üzerinde almış olup yüksek sağlık anksiyetesine sahiptir. SAE alt boyutu puanları kadınlarda daha yüksek bulunmuştur. SAE alt boyut puanları ile RAÖ-DM alt boyutlarından 'bileşik risk algısı', 'endişe' puanları arasında pozitif yönde ilişki saptanmıştır. 'Bileşik risk algısı' ile 'endişe', 'kişisel hastalık riski', 'iyimserlik' ve 'çevresel risk' puanları arasında pozitif yönde ilişki saptanmıştır. SONUÇ: Çalışmamızda komplikasyon ilişkili risk algısı ve sağlık anksiyetesinin glisemik kontrolle ilişkisi değerlendirilmiştir. Çalışmamızdaki diyabetli bireylerin komplikasyon gelişimine yönelik risk bilgisinin ve risk algılarının iyi düzeyde olduğu ve diyabet yönetimlerinin kötü olmadığı saptanmıştır. Komplikasyon ilişkili risk algısı ve sağlık anksiyetesiyle glisemik kontrol arasında ilişki saptanmamıştır. Çalışma sonuçlarının topluma genellenebilmesi için daha geniş çaplı çalışmalara ihtiyaç vardır. ANAHTAR KELİMELER: Diabetes Mellitus, Risk Algısı, Komplikasyon, Sağlık Anksiyetesi, Glisemik Kontrol