Astım hastalarında mobil uygulama temelli eğitimin hasta öz etkililiği, tedavi uyumu ve uyku kalitesine etkisi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, GÜLHANE SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, İÇ HASTALIKLARI HEMŞİRELİĞİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: EZGİ YILDIRIM
Danışman: Ayla DEMİRTAŞ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Astım tanılı hastalarda mobil uygulama temelli eğitim programının hasta öz etkililiği, ilaç uyumu ve uyku kalitesi üzerine etkisinin belirlenmesidir. Gereç Yöntem: Bu araştırma tek merkezli randomize kontrollü ve deneysel olarak yapılmıştır. Çalışmanın etik onayı Sağlık Bilimleri Üniversitesi Gülhane Klinik Araştırmalar Etik Kurulu'ndan (2023/241) alınmış olup, ClinicalTrials.gov platformundan NCT07139080 numarası ile kayıt edilmiştir. Çalışma Sağlık Bilimleri Üniversitesi Gülhane Eğitim ve Araştırma Hastanesi Göğüs Hastalıkları Polikliniğinde Ekim 2024-Nisan 2025 tarihleri arasında müdahale grubunda 34 ve kontrol grubunda 33 hasta olmak üzere 67 hastayla yürütülmüştür. Araştırma verilerinin toplanmasında "Katılımcı Bilgi Formu, Kronik Hastalık Öz Etkililik Ölçeği, İlaç Uyumunu Bildirim Ölçeği ve Pittsburgh Uyku Kalitesi İndeksi" kullanılmıştır. Araştırmada mobil eğitim tasarım yaklaşımlarından biri olan "Analysis, Design, Develop, Implement and Evaluation (ADDIE)" metodu kullanılmıştır. Geliştirilen mobil uygulama AstımAsistan adıyla kullanıma açılmıştır. Müdahale grubundaki hastalara uygulama yüklenmiş, solunum egzersizi öğretilerek solunum egzersizi broşürü verilmiş olup, haftalık eğitim içeriği, günlük solunum egzersizi hatırlatıcı ve mobil danışmanlık yapılarak izlenmiştir. Kontrol grubundaki hastalara solunum egzersizi öğretilmiş, solunum egzersizi broşürü verilerek mevcut tedavi protokolleriyle izlenmiştir. Her iki gruptaki hastaların öz etkililiği, ilaç uyumu ve uyku kalitesi, 8 ve 10. haftalarda tekrar değerlendirilmiştir. Katılımcıların sosyodemografik özellikleri ile sağlık değişkenleri frekans, yüzde, ortalama, standart sapma istatistikleriyle değerlendirilmiştir. Gruplar arası karşılaştırmada bağımsız gruplar t-testi ve ki-kare ve tekrarlı ölçümler varyans analizi (Repeated Measures ANOVA) kullanılmıştır. Müdahalenin etki büyüklüğünü değerlendirmek için eta kare (η²) ve Cohen's d katsayıları hesaplanmıştır. Bulgular: Müdahale ve kontrol gruplarının sosyodemografik ve sağlık durumuna ilişkin özellikler arasında fark bulunmamıştır (p>0,05). Mobil eğitim programının hasta öz etkililiği üzerinde etkisi incelendiğinde; gruplar arası (p=0,276) ve grup*zaman ortak etkisinde ölçek puanlarının anlamlı değişmediği (p= 0,066), ancak zaman etkisinde kontrol grubu puanlarının anlamlı farklılaştığı (p=0,029) saptanmıştır. İlaç uyumuna yönelik mobil eğitimin etkisi değerlendirildiğinde; gruplar arasında ikinci izlem (p<0,001) ve üçüncü izlem (p<0,001) puanlarında farklılık olup, grup*zaman ortak etkisinde de anlamlı değişim gerçekleştiği (p=0,001), ancak bu değişimde zamanın tek başına etken olmadığı (p=0,317) belirlenmiştir. Uyku kalitesine mobil eğitimin etkisi incelendiğinde; gruplar arasında (p=0,010) ve grup*zaman ortak etkisinde anlamlı farklılık gerçekleştiği (p=0,024), ancak bu değişimde zamanın tek başına bir etken olmadığı (p=0,061) saptanmıştır. Müdahalenin etki büyüklüklerinin; İUBÖ'de η²=0,156 (büyük etki), PUKİ'de η²=0,141 (büyük etki) olduğu belirlenmiştir. Sonuç: Araştırmamızda mobil uygulama temelli eğitim programının astım hastalarının öz etkililiği durumlarını değiştirmediği, ancak ilaç uyumunu ve uyku kalitesini büyük etki düzeyinde artırdığı saptanmıştır. AstımAsistan uygulamasının teknoloji destekli hemşirelik hizmetlerinin yaygınlaşmasında ve yapay zeka destekli çalışmalara veri sağlanmasında katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Anahtar Kelimeler: Astım, ilaç uyumu, mobil eğitim, öz etkililik, uyku kalitesi