Akut, subakut ve kronik bel ağrılı hastalarda klinik parametreler, kinezyofobi, depresyon, anksiyete, uyku ve yaşam kalitesi değerlendirilmesi ve lomber manyetik rezonans görüntüleme bulguları ile ilişkilerinin araştırılması
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BURAM ÖZTÜRK
Danışman: Nilüfer Kutay ORDU GÖKKAYA
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Çalışmamızda akut, subakut ve kronik süreçte bulunan tüm bel ağrılı hastalarda klinik ve demografik özelliklerin yanında ağrı, kinezyofobi, depresyon, anksiyete, ağrıya bağlı engellilik düzeyi, uyku ve yaşam kalitesi ve üzerindeki etkileri ile bu etkilerin yanında lomber manyetik rezonans görüntülemelerinde (MRG) radyolojik kas değerlendirme protokolü içinde belirlenen kas gruplarının yapı ve özelliklerini içeren kas değişikliklerinin incelenmesini amaçladık. Gereç ve Yöntemler: Kesitsel olarak planlanan çalışmaya Ankara Şehir Hastanesi Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Hastanesi polikliniklerine bel ağrısı nedeniyle başvuran ve önceden lomber MRG çekilmiş, 18 yaş üstü ve günlük yaşamında aktif olan 90 (doksan) olgu alındı. Hastaların klinik ve demografik özellikleri (yaş, cinsiyet, eğitim durumu, çalışma durumu, medeni hali, ek hastalıkları, vücut kitle indeksi (VKİ)) kaydedildi. Hastalar bel ağrısı süresine göre akut, subakut ve kronik bel ağrısı olarak sınıflandırıldı. Semptom süresine göre 1 aydan kısa süren olgular akut, 1-3 ay süren olgular subakut, 3 aydan uzun süren olgular kronik olarak değerlendirilmiştir. Ağrı için Vizüel Analog Skala (VAS) (istarahat, gece ve aktiviteyle ortaya çıkan) ve Leeds Asseessment of Neuropathic Symptoms and Signs (LANSS), fonksiyonel durum ve yaşam kalitesi için Short From-36 (SF-36) ve engellilik değerlendirimi için Revize Oswestry Engellilik Skalası (ROES), uyku kalitesi değerlendirimi için Pittsburgh Uyku Kalite İndeksi (PUKİ), depresyon taranması amacıyla Beck Depresyon Ölçeği, anksiyete taranması amacıyla Beck Anksiyete Ölçeği, kinezyofobi değerlendirimi için Tampa Kinezyofobi Ölçeği kullanıldı. Radyolojik kas değerlendirme protokolüne göre belirlenen paraspinal kaslar MRG'de aynı hekim tarafından okunup ölçülerek değerlendirildi. Bu değerlendirimde, L3 vertebra anterior yüksekliği ile L3 vertebranın tam orta noktasından geçen T2 sekans aksiyel kesitte, her iki taraflı psoas, quadratus lumborum ve erector spinae-multifidus kas kompleksi kaslarının çevreleri çizilerek total kesitsel alanları (CSA) ve yağ alanları ölçüldü. Bulgular: Çalışmamızda bel ağrısı olan 38 kadın ve 52 erkek hastanın yaş ortalaması 45,10±17,18 yıl, VKİ ortalaması 26,53±3,84'tü. Hastaların hareket ile gözlenen VAS değeri ortalaması 44,50±26,03'tü. Hastaların 82'sinde (%91,1)'inde nörolojik muayene doğaldı. Ağrı 65 (%72,2) hastada çeşitli bölgelere yayılıyordu. Hastaların %25,6'sı akut, %26,7'si subakut, 47,8'i ise kronik dönemdeydi. Ağrı sürelerine göre çalışma durumları, komorbidite varlığı ve depresyon varlığının dağılımları arasında istatiksel olarak anlamlı bir fark bulunmuştur ve bu farklılık kronik ağrı grubundan kaynaklanmaktadır (p<0,05). Manyetik rezonans görüntülemelerine göre değerlendirme sonrasında bel ağrısı süresine göre değerlendirmeye alınan kas gruplarının yağ alanları, toplam yağ değeri ve yağ yüzde değerleri ve kesitsel kas değerlendirmeleri arasında istatistiksel fark bulunmuş ve farkın özellikle kronik dönemden kaynaklandığı bulunmuştur. Bu farklılık kronik ağrı ile subakut ve kronik ağrı ile akut ağrı grupları arasındaki farklılıktan kaynaklanmaktadır (p<0,05). Ayrıca univariate regresyon analizinde akut ağrıya etki eden faktörler incelendiğinde sadece toplam yağ alanı, erector spinae-multifidus kas kompleksi yağ yüzdesi, toplam yağ yüzdesi parametreleri etkili bulunmuştur. Multivariate analizde ise özellikle yaş, gece ve istirahat VAS'ı ve ROES skorları ile anlamlı istatistiksel ilişkili bulunmuştur. Subakut ağrıya etki eden faktörler univariate analiz ile incelendiğinde yaş, aktif çalışmak, depresyon varlığı, ROES skoru, SF-36 subgruplarından fiziksel fonksiyon, fiziksel rol güçlüğü, emosyonel rol güçlüğü, sosyal işlevsellik ve genel sağlık algısı yanında psoas, quadratus ve erector spinae-multifidus kas kompleksi kasının CSA yanında bu kaslara ait yağ oranları da etkili bulunmuştur. Multivariate analizde çoğu özellik ile ilişkisiz bulunmuştur. Sadece kas oranında azalma ile yağ oranında artış ile ilişki izlenmiştir. Kronik ağrıya etki eden faktörler univariate analiz incelendiğinde yaş, nöropatik ağrı varlığı, depresyon varlığı, SF-36 subgruplarından fiziksel rol güçlüğü, emosyonel rol güçlüğü, enerji/canlılık/vitalite, genel sağlık algısı, tüm kas gruplarında yağ alanları ve yağ yüzdeleri parametreleri etkili bulunmuştur. Multivariate analizde ise gece VAS'ı ile ilişkiye rastlanmazken hareket ve istirahat VAS'ı, yaş ile SF-36 enerji/ canlılık/vitalite subgrubu ve erector spinae-multifidus kas kompleksi CSA, quadratus lumborum yağlanması ve toplam kas CSA/L3 vertebra yüksekliği oranı paraspinal kas parametreleri ile istatistiksel anlamlı ilişkiye rastlanmıştır. Sonuç: Özellikle ağrı ile gözlenen klinik parametrelerin yanında MRG sonuçlarının analizinde cinsiyetten bağımsız olarak, ağrının kronikleştikçe kas miktarında azalmanın yanında yağ oranlarında artış gözlendiği belirgin olarak izlenmektedir. Gözlenen bu değişiklikler yaş, istirahat ve gece ağrısı, engellilik düzeyi ile belirgin etkileşirken kronik dönemde kas CSA'nın azalması ve eşlik eden kas yağ oranının artışı ile güçlü düzeyde ilişkilidir. Bel ağrısının tüm dönemlerde tedavisinin ana etkin maddesinin değiştirilebilir özelliklerden olan mevcut kas kuvvetinin arttırılması, ağrı nedeniyle azalan kas gücünün ve morfolojik değişikliklerin önüne geçilmesi amacıyla uygun lomber bölge egzersizlerine önem verilmesinin gerekliliği kanaatindeyiz. Özellikle bu egzersiz programlarının uygulanması hastaların kronik sürece geçmesini engellemesi yanında daha kötü klinik sonuçları ve engellilik düzeyini azaltacağını ve yaşam kalitesini arttıracağını düşünmekteyiz. Anahtar Kelimeler: Akut bel ağrısı, subakut bel ağrısı, kronik bel ağrısı, manyetik rezonans görüntüleme, yaşam kalitesi, depresyon