Gestasyonel diyabetli gebelerde yapay zeka destekli mobil uygulama ile verilen eğitim ve danışmanlığın gestasyonel diyabete yönelik niyet, tutum, davranış ve öz yeterliliğe etkisi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, GÜLHANE SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, KADIN HASTALIKLARI VE DOĞUM HEMŞİRELİĞİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: DERYA ŞAHİN BAŞDELİOĞLU
Danışman: Gönül KURT
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Gestasyonel diyabetli gebelerde yapay zeka destekli mobil uygulama ile verilen eğitim ve danışmanlık hizmetinin, gebelerin gestasyonel diyabete yönelik niyet, tutum, davranış ve öz yeterliliklerine olan etkisinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Çalışma, randomize kontrollü müdahale araştırması olup, Ankara Bilkent Şehir Hastanesi Kadın Doğum Hastanesi Dahiliye Polikliniği'nde Mayıs–Aralık 2025 tarihleri arasında yürütülmüştür. Araştırmanın örneklemini, gebeliğin 24–28. haftaları arasında oral glukoz tolerans testi (OGTT) sonucu gestasyonel diyabet tanısı konulan ve insülin tedavisi başlanan 98 gebe (48 müdahale ve 50 kontrol) oluşturmuştur. Çalışma iki grup ile yürütülmüştür. Müdahale grubunda; gebelere araştırmacı tarafından geliştirilen yapay zeka destekli mobil uygulama ile gestasyonel diyabet ve yönetimi konusunda eğitim ve danışmanlık verilmiştir. Kontrol grubunda; gebelere hastane protokolü kapsamında yer alan standart eğitim ve danışmanlık gerçekleştirilmiştir. Her iki grupta en fazla iki haftalık bir sürede eğitim içerikleri tamamlanmıştır. Müdahale grubuna araştırma süresince mobil uygulama üzerinden ihtiyacı olan konularda danışmanlık sağlanmıştır. Her iki gruba; araştırmaya katılmaya gönüllü oldukları ilk görüşmede Katılımcı Tanılama Formu, Gestasyonel Diyabette Niyet, Tutum ve Davranış Ölçeği (GDNTD-Ö), Gestasyonel Diyabette Öz Yeterlilik Ölçeği (GDÖY-Ö) uygulanmıştır. İlk görüşmeden sonraki beşinci hafta (birinci izlem) ve yedinci haftalarda (ikinci izlem) müdahale ve kontrol gruplarında GDNTD-Ö ve GDÖY-Ö tekrar değerlendirilmiştir. Ayrıca müdahale grubundaki gebelere ikinci izlemde Mobil Sağlık Uygulamaları Benimseme Ölçeği uygulanmıştır. Araştırma verileri, SPSS Statistics 26 paket programı ile analiz edilmiştir. Verilerin analizinde; ki kare testi, bağımsız örneklem t testi ve tekrarlı ölçümler varyans analizi kullanılmıştır. Bulgular: Araştırmaya katılan gebelerin yaş ortalaması müdahale grubunda 33,71±5,19, kontrol grubunda ise 32,66±4,85 olarak belirlenmiştir. Müdahale ve kontrol grupları arasında sosyodemografik, obstetrik ve tıbbi özellikler açısından istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmamıştır (p>0,05). GDNTD-Ö toplam puanı ve öznel norm, tutum, algılanan davranışsal kontrol, niyet, planlama alt boyutları birinci ve ikinci izlem puan ortalamaları açısından gruplar arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark saptanmıştır (p<0,001). Müdahale grubunda birinci ve ikinci izlem GDNTD-Ö toplam ve öznel norm, tutum, algılanan davranışsal kontrol, niyet, planlama alt boyutları puanları kontrol grubuna göre daha yüksektir. Araştırmada, müdahale ve kontrol grupları arasında GDÖY-Ö ve komplikasyon önlemleri, diyet-kilo yönetimi, beslenme eğitimine uyum alt boyutları ön test, birinci izlem ve ikinci izlem puanları açısından istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmuştur (p<0,05). Kontrol grubunda GDÖY-Ö ve komplikasyon önlemleri, diyet-kilo yönetimi, beslenme eğitimine uyum alt boyutları ön test puanı müdahale grubuna göre daha yüksek iken, müdahale grubunda GDÖY-Ö komplikasyon önlemleri, diyet-kilo yönetimi, beslenme eğitimine uyum alt boyutları birinci izlem ve ikinci izlem puanları kontrol grubuna göre daha yüksektir (p<0,001). Sonuç: Yapay zeka destekli mobil uygulama aracılığıyla sunulan eğitim ve danışmanlığın gestasyonel diyabetli gebelerde gestasyonel diyabete yönelik niyet, tutum, davranış ve öz yeterlilik düzeylerini artırmada etkili olduğu değerlendirilmiştir. Yapay zeka destekli mobil sağlık uygulamalarının, gebelere verilecek eğitim, danışmanlık hizmetleri ve izlem süreçlerinde kullanılmasının gestasyonel diyabetin yönetiminde etkili olacağı değerlendirilmiştir. Yapay zeka destekli mobil uygulamaların gestasyonel diyabetin yönetiminde kullanılması önerilmektedir. Anahtar kelimeler: Gebelik, Gestasyonel Diyabet, Hemşirelik, Mobil Uygulama, Öz Yeterlilik, Yapay Zeka