Vakayi-i Tıbbiye dergileri kapsamında Osmanlı'da anne ve çocuk sağlığı

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, HAMİDİYE SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, TIP TARİHİ VE ETİK ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ZEYNEP SALMAN

Danışman: İbrahim TOPÇU

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Amaç: Vakayi-i Tıbbiye Dergisi (1849), Osmanlı'nın ilk Türkçe tıp dergisi olarak tıp tarihimizde önemli bir yere sahiptir. Anne çocuk sağlığı ise günümüzde, Dünya Sağlık Örgütü başta olmak üzere ulusal ve uluslararası kurumların yanında pek çok ülkenin de sağlık stratejilerinin merkezine yerleşmiş durumdadır. Bu çalışmanın temel amacı Vakayi-i Tıbbiye'deki anne ve çocuk sağlığına ilişkin içerikleri ve Osmanlı toplumunda Tanzimat Fermanı'nın ilanından II. Meşrutiyet'e kadar olan dönemde bu alandaki faaliyetleri incelemektir. Gereç ve Yöntem: Çalışmada nitel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Vakayi-i Tıbbiye Dergisi'nin elde edilebilen 453 orijinal nüshası, doküman analizi yöntemiyle incelenmiştir. Toplanan veriler, tematik analiz yöntemi kullanılarak kategorize edilmiş, basit transkripsiyonu yapılmış ve incelemeye alınmıştır. Dönem değerlendirilmesinde ise ağırlıklı olarak ikincil kaynaklar ve kısmen arşiv belgelerinden faydalanılmıştır. Bulgular: Vakayi-i Tıbbiye Dergisi'nin içeriğinde; hamilelik süreci, çocuk beslenmesi, pediatrik hastalıklar ve tedavi yöntemleri, anne sağlığına yönelik koruyucu sağlık önerileri, çocuk mortalite istatistikleri, pediatrik farmakolojiye dair ilaç terkipleri ile anne ve çocuk sağlığına ilişkin klinik vaka sunumlarına dair veriler olduğu tespit edilmiştir. Sonuç: Derginin anne ve çocuk sağlığı açısından zengin içeriğe sahip olduğu ancak daha çok Avrupa'da olan gelişmeleri aktardığı, Osmanlı İmparatorluğu'nun bu zaman aralığında anne ve çocuk sağlığını önemseyip önemli gelişmelere imza attığı sonucuna varılmıştır.