Kronik insomnide melatonin MTNR1A ve MTNR1B reseptör gen mutasyonlarının etkisi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BÜŞRANUR OĞUZ SELÇUK
Danışman: Saime Füsun DOMAÇ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Giriş ve Amaç: İnsomni, uyku için yeterli zaman ve uygun ortam olmasına rağmen uykuya dalmada, sürdürmede güçlük veya sabahları istenilen saatten erken uyanma şeklinde üç ana semptomla karakterize olan yaygın bir uyku bozukluğudur. Bu semptomlara halsizlik-yorgunluk, dikkat ve konsantrasyon eksikliği, işlevsellik kayıpları, duygusal değişiklikler, fiziksel rahatsızlıklar ve sürekli uykuyla ilgili düşünceler eşlik edebilir. Bu şikayetlerin ve semptomların en az 3 aydır haftada en az 3 kere olması durumunda tablo kronik insomni olarak adlandırılır. Kronik insomni yetişkinlikte aile, iş, sosyal yaşam gibi pek çok alanda kişilerin işlevselliklerinde sorunlara yol açmaktadır. Bu bilgiler ışığında insomni etiyolojisinin aydınlatılması hastalığın tedavisinde önemli bir gelişmeye sebep olabilir. Bizim çalışmamız insomni etiyolojisinde önemli bir yere sahip olan genetik faktörlerin araştırılmasını amaçlamaktadır. Bu amaçla kronik insomnilerde MTNR1A ve MTNR1B genlerinde rs2119882 ve rs4753426 mutasyonlarını çalıştık. Gereç ve Yöntem: Çalışmamıza 2022-2023 yılları arasında Erenköy Ruh Ve Sinir Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesine uyku hastalıkları ve nöroloji polikliniklerine başvuran, çalışmaya alınma ve dışlanma kriterlerine uygun ICSD-3 (Uyku Bozukluklarının Uluslararası Sınıflandırması 3) kriterlerine göre kronik insomni tanısı alan 100 hasta ardışık olarak dahil edildi. Kontrol grubu olarak nöroloji polikliniklerine başvuran sağlıklı kişilerden çalışmaya alınma ve dışlanma kriterlerine uygun olan 100 olgu ardışık olarak çalışmamıza dahil edildi. Hasta ve kontrol grubundan periferik venöz yoldan 2 cc EDTA'lı tüpe kan alındı. Kanlar Yeditepe Üniversite Tıbbi Biyoloji Bölümü laboratuarına saklama koşullarına uygun olarak taşındı ve burada DNA izolasyonu gerçekleştirildi. Ardından MTNR1A genindeki rs2119882 ve MTNR1B genindeki rs4753426 mutasyonları gerçek zamanlı polimeraz zincir reaksiyonu (GZ-PZR) yöntemi ile araştırıldı. Çıkan sonuçların istatistiksel analizi SPSS 25.0 versiyonu ile yapıldı. Bulgular: Çalışmaya 100 hasta 100 kontrol olmak üzere toplam 200 kişi dahil edildi. MTNR1A genindeki rs2119882 polimorfizmi hasta ve kontrol grubu arasında karşılaştırıldığında anlamlı bir farklılık saptanmamış olmakla birlikte hasta grubunda homozigot mutant (CC) genotip daha çok tespit edilmiştir. MTNR1B genindeki rs4753426 polimorfizmi incelendiğinde ise homozigot mutant genotip (CC genotipi) sadece hasta grubunda tespit edilmiş olup hasta ve kontrol grubu arasında karşılaştırma yapıldığında bu genotip istatistiksel açıdan anlamlı bulunmuştur (p 0.05) Çalışma durumunda; emeklilerde ve çalışmayanlarda hasta grubunda kontrole kıyasla daha sık insomni olduğu istatistiksel olarak gösterildi (p 0.05) Sonuç: Uykunun genetik temeli hala tam olarak anlaşılamamıştır. Uykuyla ilişkili fenotiplerin orta ila yüksek kalıtsallığına rağmen, bilinen genetik varyantlar fenotipik varyansın yalnızca küçük bir kısmını açıklamaktadır. Bizim çalışmamızda kronik insomnisi olan hastalarda uyku ile ilişkisi literatür bilgileri ile kanıtlanmış olan MTNR1B geninde rs4753426 mutasyonu saptanmıştır. Bu durum özellikle CC genotipinin ve C alelinin insomni oluşumuna yatkınlık oluşturmuş olabileceğini göstermektedir. Bu çalışma kronik insomninin hem önlenmesi hem de tedavisi için müdahalelerin geliştirilmesini sağlamak ve hastalığın etiyolojisine dair içgörü kazanmak amacıyla genetik faktörlerin aydınlantılması, risk genlerinin ekspresyonunu değiştirmeye yönelik ilaçlar veya kusurlu genleri değiştirmek için yapılan gen terapisi çalışmalarında yol gösterici olabilir. Anahtar kelimeler: Kronik insomni, Melatonin, MTNR1A, MTNR1B