Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi Aile Hekimliği Polikliniklerine başvuran 18-65 yaş arası kişilerde boğaz ağrısında öz yönetim ve sağlık hizmeti arama davranışı
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: EMRE KARAKAVAK
Danışman: Mustafa ÇELİK
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu çalışmada, Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi aile hekimliği polikliniklerine başvuran 18-65 yaş arası kişilerde boğaz ağrısında öz yönetim ve sağlık hizmeti arama davranışını araştırmayı amaçlamıştır. Gereç ve Yöntem: Çalışmamız Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi Aile Hekimliği polikliniklerine 03.10.2024-28.02.2025 tarihleri arasında son 1 yıl içinde boğaz ağrısı şikâyeti olan 18-65 yaş arası gönüllülerin katılımı ile yapıldı. Çalışmada; sosyodemografik özellikleri, boğaz ağrısı deneyimleri, bilinen veya tahmin edilen nedenleri, tedavi aramak için harekete geçmelerinde davranış ve tutumları, hangi tedavileri kullandıkları, başvurdukları tavsiye kaynakları ve tutumları, antibiyotik davranış ve tutumları yer aldığı anket yüz yüze görüşme tekniği ile uygulandı. Çalışmada elde edilen bulgular değerlendirilirken, istatistiksel analizler için IBM SPSS 27.0 programı kullanıldı ve p<0,05 değeri istatistiksel olarak anlamlı kabul edildi. Bulgular: Çalışmaya 400 kişi katıldı ve katılanların yaş ortalaması 38,92±13,92 yıldı. Katılımcıların 237'si (%59,25) kadın, 163' ü (%40,75) erkekti. Katılımcıların 142'si (%35,5) bekar, 237'si (%59,25) evli, 21 (%5,25) kişi ise boşanmış veya dul. Katılımcıların gelir durumu; gelirim giderimden az 119 (%29,75), gelirim giderime denk 202 (%50,5), gelirim giderimden fazla 79 (%19,75). Katılımcıların eğitim düzeyi; 15'i (%3,75) okur-yazar değil, 74'ü (%18,5) ilkokul veya ortaokul mezunu, 102'si (%25,5) lise mezunu, 209'u (%52,25) lisans veya lisansüstü mezunu. Katılımcıların 235'i (%58,5) son boğaz ağrısında tedavi için yardım aradı ve 183 kişi (%45,75) doktora başvurdu. Tedavi arayan katılımcıların en sık nedenleri belirtilerinin kötüleşmesini istememeleri (%51,06), günlük yaşamı kötü etkilemesi (%38,72) ve acı verici olmasada çok rahatsız edici olmasıydı (%30,21). Tedavi arayan 235 katılımcı tedavi olarak en çok reçeteli boğaz ağrısı ilaçları (%60,85), su içme veya ılık sıvı tüketimi (%59,15) ve ev yapımı tedaviler (%55,32) kullandı. Tedavi arayan 235 katılımcının 107'si (%45,53) antibiyotik kullandı ve 82'si (%34,89) ana tedavisinin antibiyotik olduğunu düşündü. Doktora başvuran 183 katılımcının (%45,75) gitme nedenlerinde antibiyotik istemek diğer nedenlere göre daha az derecelendirildi. Antibiyotik kullanımına ilişkin tutumlar sosyodemografik özelliklere göre 18-65 yaş arasında yaş ilerledikçe (genç erişkinden, geç orta yaş ve yaşlılık öncesi döneme doğru) antibiyotiklerin kullanımına yönelik olumlu tutum artarken, doktor kontrolünde ve doğru kullanım tutumu azaldığı gözlendi (sırasıyla p=0,017 ve p=0,026). Ayrıca düşük eğitim düzeyine sahip katılımcılarda, antibiyotiklerin kullanımına yönelik olumlu tutumlar daha belirgin bulundu (p<0,001). Sonuç: Boğaz ağrısının süresi, sıklığı ve şiddeti bireylerin sağlık hizmeti arama davranışlarını doğrudan etkilemektedir. Boğaz ağrısı ile birlikte görülen ek belirtilerin bireylerin sağlık hizmeti arama davranışlarını etkilemekte ve ek belirtilere göre kullanılan tedavilerde farklılık görülmektedir. Boğaz ağrısı nedeniyle sağlık hizmeti aramanın en sık nedeni belirtilerinin kötüleşmesini istememek olduğu, aramayanların ise boğaz ağrılarını gidecek kadar ciddi bulmamalarıydı. Boğaz ağrısında en çok tercih ettikleri bilgi kaynağının doktorlar olduğu ve doktora başvurmadaki beklenti öncelikle, tıbbi değerlendirme olduğu görüldü. Antibiyotik kullanma tutumlarında sosyodemografik özelliklerin etkileri görüldü. Antibiyotiklerin boğaz ağrısı tedavisindeki rolüne ilişkin bir olumlu tutum oluşmuştur ve bu durum doktordan antibiyotik reçetesi talebini etkilemektedir. Anahtar Kelimeler: Aile Hekimliği, Boğaz ağrısı, Öz Yönetim, Birinci Basamak Sağlık Hizmetleri, Antibiyotik.