Ailesinde diyabet olan kişilerin diyabet ve kardiyovasküler risklerinin beslenme okuryazarlığı ile ilişkisinin araştırılması
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: AYŞE ÇELİK
Danışman: Okcan BASAT
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu çalışmanın amacı; ailesinde diyabet olan kişilerin diyabet ve kardiyovasküler hastalık risklerinin gıda okuryazarlığı ile ilişkisinin araştırılmasıdır. Yöntem: Tanımlayıcı ve ilişki arayıcı nitelikteki araştırma, 01.12.2024-01.03.2025 tarihleri arasında Gaziosmanpaşa Eğitim ve Araştırma Hastanesi Aile Hekimliği Polikliniği'ne başvuran, 40 yaş ve üzeri ve çalışmaya dahil edilme kriterlerini karşılayan 115 katılımcı ile yürütüldü. Veriler Tanıtıcı Bilgi Formu (kolesterol paneli, açlık glukozu, HbA1c), Algılanan Gıda Okuryazarlığı Ölçeği (AGOÖ), SCORE-2 ve FINDRISC ölçeği kullanılarak toplandı. Bulgular: Katılımcıların yaş ortalaması 48,46±6,35 yıl olup %70,4'ü kadındır. Kadınların AGOÖ-toplam puanı erkeklerden anlamlı düzeyde yüksektir (p<0,001). FINDRISC -toplam puanı kronik hastalığı olanlarda ve genel sağlık durumunu "kötü" olarak değerlendirenlerde daha yüksektir (p=0,002; p=0,022). SCORE-2 risk düzeyi arttıkça AGOÖ puanlarının azaldığı belirlenmiş; düşük–orta risk grubunun AGOÖ ortalamaları yüksek risk grubundan daha yüksek bulunmuştur (p=0,026). FINDRISC risk grubu yükseldikçe AGOÖ puanlarında genel bir düşüş eğilimi görülmüştür (p=0,047). FINDRISC -toplam ile glukoz ve HbA1c arasında pozitif ilişkiler (p=0,024; p<0,001), AGOÖ-toplam ile HDL arasında pozitif ilişki saptanmıştır (p=0,018). SCORE-2 risk arttıkça HbA1c ve trigliserit düzeyleri yükselmiş, HDL düzeyi azalmıştır (p<0,05). Sonuç: Bu çalışmada, birinci derece akrabalarında diyabet öyküsü bulunan 40–69 yaş arası kişilerde algılanan gıda okuryazarlığı puanı arttıkça diyabet risk skorlarının ve kardiyovasküler risk kategorilerinin düştüğü saptandı. Anahtar Kelimeler: Algılanan Gıda Okuryazarlığı, Finlandiya Tip2 Risk Değerlendirme, SCORE-2, Diabetes Mellitus, Kardiyovaskuler Hastalık