Bipolar bozukluğu olan annelerin çocuklarında sosyal-duygusal beceriler ile ebeveyn çocuk etkileşimi ilişkisi

---

Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL BAŞAKŞEHİR ÇAM VE SAKURA ŞEHİR SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, ÇOCUK VE ERGEN RUH SAĞLIĞI VE HASTALIKLARI ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: HANDE KIRIŞMAN KELEŞ

Danışman: Yasin ÇALIŞKAN

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

AMAÇ: Bu çalışmada, annesi bipolar bozukluk (BB) tanısı almış ergenlerin zihin kuramı (ZK), empati, aleksitimi düzeyleri ve aile işlevselliği, sağlıklı annelere sahip ergenlerle karşılaştırılmıştır. GEREÇ VE YÖNTEM: Çalışmamıza annesi BB tanısı almış 40 anne-çocuk çifti ve psikiyatrik öyküsü olmayan sağlıklı annelere sahip 40 anne-çocuk çifti sağlıklı kontrol olarak dahil edilmiştir. Katılımcılardan ve ailelerden sosyodemografik veriler, araştırmacı tarafından oluşturulan sosyodemografik bilgi formu aracılığıyla toplanmıştır. Ergenlerin genel psikiyatrik belirtileri DSM-5 Düzey-1 Kesitsel Belirti Ölçeği, ZK Gözlerden Zihin Okuma Testi Çocuk Formu (GZOT-ÇF), empati KA-Sİ Empatik Eğilim Ölçeği Ergen Formu, aleksitimi Toronto Aleksitimi Ölçeği (TAÖ-20), aile işlevselliği Aile Değerlendirme Ölçeği (ADÖ) ile değerlendirilmiştir. BB tanılı anneler için Young Mani Derecelendirme Ölçeği ve Hamilton Depresyon Derecelendirme Ölçeği ve Gözlerden Zihin Okuma Testi (GZOT) kullanılmıştır. BULGULAR: Olgu grubunun ZK performansı kontrol grubuna göre anlamlı derecede düşük bulunmuştur (p=0.013). KA-Sİ Empatik Eğilim Ölçeği'nde olgu grubu, duygusal empati puanlarında anlamlı düşüklük göstermiştir (p=0.038), ancak bilişsel ve toplam empati puanları benzer bulunmuştur (p>0.05). Olgu grubu, TAÖ-20'de kontrol grubuna kıyasla daha yüksek aleksitimi skorları sergilemiş; bu fark özellikle duyguları tanımada güçlük (p=0.023) ve toplam aleksitimi (p=0.037) puanlarında belirgin olmuştur. Hem olgu hem de kontrol grubunda, anne ve çocukların ZK skorları arasında anlamlı bir ilişki bulunmamıştır (p>0.05). Olgu grubunda, GZOT-ÇF puanları ADÖ'nün iletişim alt boyutuyla pozitif (r=0.340), roller alt boyutuyla ise negatif ilişki göstermiştir (r=-0.325). Ayrıca TAÖ-20'nin dışa dönük düşünme alt boyutu, duygusal (r=-0.325) ve toplam empati (r=-0.331) ile negatif ilişkili bulunmuştur. SONUÇ: Bipolar bozukluk tanısı olan annelerin çocuklarında zihin kuramı ve empati becerilerinde kontrol grubuna göre azalma, aleksitimi düzeylerinde ise artma olduğu gösterilmiştir. Ayrıca, aile işlevselliği açısından problem çözme, iletişim ve duygusal tepki verebilme gibi alanlarda daha fazla zorluk gözlenmiştir. Bulgular, bu gruba yönelik aile odaklı sosyal biliş ve duygusal işlevlere yönelik müdahalelerin önemini vurgulamaktadır.