Ankara ilinde bir Kanser Erken Teşhis ve Eğitim Merkezi'ne başvuran kadınlarda sağlık okuryazarlık düzeyi, meme kanseri risk durumu ve bilgi tutum davranışları arasındaki ilişkinin incelenmesi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, GÜLHANE SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, HALK SAĞLIĞI ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: SÜREYYA POLAT

Danışman: Hülya ŞİRİN

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Meme kanseri hem Türkiye'de hem de dünyada kadınlar arasında en sık rastlanan ve en fazla ölümle sonuçlanan kanser türüdür. Ülkemizde 2008 yılından bu yana "Ulusal Kanser Tarama Programı" uygulanmakta olup, 40-69 yaş aralığındaki kadınların her iki yılda bir mamografi yaptırmaları teşvik edilmektedir. Yapılan araştırmalar, sağlık okuryazarlığının meme kanseri taramalarına katılımda belirleyici bir unsur olduğunu ortaya koymaktadır. Bu çalışmanın amacı, kadınların sağlık okuryazarlığı düzeyinin, meme kanseri riskinin değerlendirmesi ve bu risk ile karşılaştırması, meme kanseri taramalarına yönelik tutumlarını incelemesi ve bu tutumların sağlık okuryazarlığı düzeyiyle olan ilişkisini araştırmaktır. Araştırmamız, kesitsel bir çalışmadır. Veriler, anket kullanılarak 309 katılımcıyla yüz yüze görüşmelerle toplanmıştır. Anket, sosyodemografik özellikler, meme kanseri tarama tutum ve davranışları hakkında sorular, Meme Kanseri Risk Değerlendirme Formu ve Avrupa Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği Kısa Formu ile ilgili sorular içeren 44 sorudan oluşanmaktadır. Verilerin analizinde SPSS 26 yazılımından yararlanılmıştır. Betimsel istatistikler, ilişkisiz örneklemler t testi, varyans analizi, Kruskal Wallis H testi, Mann Whitney U testi, ki-kare testi yapılmış. Araştırmaya katılan katılımcıların %53'nün kendi kendine meme muayenesi yaptığı, %43.7'sinin düzenli olarak mamografi çektirdiği, %7,4'ünün yüksek risk grubunda olduğu, %52,4'ünün yeterli/mükemmel sağlık okuryazarlığına sahip olduğu belirlenmiştir. Sağlık okur yazarlığının yeterli/mükemmel düzeyde olması mamografi taramalarına katılımı arttırmıştır. Meme kanseri risk düzeyi değerlendirmesine göre yüksek riskli grupta olan kadıların mamografi taramalarına katılım oranlarında farklılık görülmemiştir. Çalışma sonuçları, sağlık okuryazarlığı düzeyi ile mamografi taramalarına katılım düzeyi ve meme kanseri bilgi, tutum, davranışlarının arasında pozitif ve anlamlı bir ilişki olduğunu göstermektedir. Yüksek sağlık okuryazarlık düzeyinin meme kanseri taramaları gibi koruyucu sağlık hizmetlerine katılımı arttırma potansiyeline sahip olduğu görülmektedir.