Otizm spektrum bozukluğu tanılı çocuklarda NLRP3 inflamazomu ve ilgili inflamatuar bileşenlerin kan düzeylerinin incelenmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA ŞEHİR SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, ÇOCUK VE ERGEN RUH SAĞLIĞI VE HASTALIKLARI ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MERVE KAYNAK
Danışman: Elif AKÇAY
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu çalışmada, nöroinflamasyonun Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB) etiyopatogenezindeki rolünü değerlendirmek amacıyla NLRP3 inflamazomu ile ilişkili inflamatuar bileşenlerin serum düzeyleri ve tam kan parametrelerine ait sistemik inflamasyon göstergeleri değerlendirilmiştir. Ayrıca bu biyobelirteçlerin OSB'de hastalık şiddeti ve davranışsal belirti şiddetiyle ilişkisi araştırılmıştır. Gereç ve Yöntem: Kesitsel nitelikteki bu çalışmaya, 2–6 yaş arasında OSB tanısı almış 44 çocuk ile yaş ve cinsiyet açısından benzer özellikte 44 sağlıklı kontrol dahil edilmiştir. Tüm çocukların DSM-5 kriterlerine göre ruhsal değerlendirmeleri yapılmış; gelişimsel düzeyleri ve uyumsal becerileri Vineland Uyum Davranış Ölçeği (Vineland-II) ile değerlendirilmiştir. OSB grubunda belirti şiddeti Çocukluk Otizmi Derecelendirme Ölçeği (ÇODÖ), Otizm Davranış Kontrol Listesi (ODKL), Güçler ve Güçlükler Anketi 2–4 Yaş (GGA) ve Tekrarlayıcı Davranışlar Ölçeği– Revize Türkçe Versiyonu (TEDÖ-R-TV) ile değerlendirilmiştir. Periferik venöz kan örneklerinden NLRP3, kaspaz-1, IL-1β, IL-18, P2X7R, NEK7 ve CRP düzeyleri ELISA yöntemi ile ölçülmüş; hematolojik parametrelere dayalı nötrofil/lenfosit oranı (NLR), monosit/lenfosit oranı (MLR) ve sistemik immün- inflamatuar indeks (SII) inflamasyon indeksleri tam kan parametrelerinden hesaplanmıştır. Bulgular: OSB ve kontrol grupları CRP, MLR, NLR, SII, NEK7, IL-1β, IL-18, P2X7R, NLRP3 ve kaspaz-1 düzeyleri açısından anlamlı farklılık bulunamamıştır (p>0,05). OSB grubunda inflamatuar belirteçler ile davranışsal ölçümler arasında çok sayıda zayıf-orta düzeyde korelasyonlar gözlenmiştir. NEK7, IL-1β, P2X7R, NLRP3 ve Kaspaz-1 ÇODÖ' ye ait "insanlarla ilişki", "taklit becerileri" puanları arasında pozitif yönde, IL-18'in ise yalnızca taklit becerileri" puanı ile pozitif yönde; NLRP3 ilişkili tüm inflamatuar parametrelerin TEDÖ-R-TV toplam puanı ve alt ölçek puanları ile ("aynılık/tek düzelik davranışları" ve "kendine zarar verme davranışları gibi) negatif yönde ilişkileri saptanmıştır. GGA ölçeğinde OSB grubunda NLRP3 ilişkili tüm inflamatuar parametreler toplam güçlük skoru ile negatif yönde ilişkili bulunmuştur. Vineland-II'de gelişimsel ve uyumsal davranışlar ile NLRP3 ilişkili parametreler arasında herhangi bir ilişki saptanmamıştır. ÇODÖ çeşitli alt ölçeklerle CRP ve MLR'nin zayıf düzeyde pozitif ilişkileri bulunmuştur. Sağlıklı kontrol grubunda ise NLRP3 ilişkili inflamatuar belirteçlerle GGA ölçeği puanları ve Vineland-II gelişimsel ve uyumsal davranışlar arasında anlamlı bir ilişki saptanmamıştır. Sonuç: OSB tanılı okul öncesi çocuklarda NLRP3 inflamazomu ve ilişkili inflamatuar bileşenlerin serum düzeyleri sağlıklı çocuklarla benzer bulunmuştur. Ancak inflamatuar parametrelerin OSB grubunda çeşitli davranışsal ve nörogelişimsel alt boyutlarda spesifik ve tutarlı düzeyde ilişkiler göstermesi, periferik inflamasyonun OSB'nin klinik yansımalarıyla etkileşimli olabileceğini düşündürmektedir. Bu bulgular, NLRP3 ilişkili inflamasyonun OSB'nin biyolojik heterojenliği içindeki olası rolüne işaret etmekle birlikte, alt fenotiplerle nedensel ilişkiyi aydınlatmak için daha geniş örneklemli, longitudinal ve çok düzeyli biyobelirteç çalışmalarına ihtiyaç vardır. Anahtar Kelimeler: otizm spektrum bozukluğu, nöroinflamasyon, inflamazom, NLRP3, IL-1β, IL-18, kaspaz-1, P2X7 reseptörü, NEK7, CRP