Osteoartrit hastalarında serum Apolipoprotein D düzeylerinin değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL BAKIRKÖY DR. SADİ KONUK SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, TEMEL TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ZEYNEP CEYHANLI
Danışman: Alev KURAL
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Giriş: Bu çalışmada osteoartritli (OA) hastalarda serum Apolipoprotein D (ApoD) düzeylerinin değerlendirilmesi ve hastalığın klinik evresi ile cerrahi tedavi süreciyle ilişkilerinin araştırılması amaçlanmıştır. Ayrıca ApoD'nin oksidatif stres belirteçleri [total antioksidan durum (TAS), total oksidan durum (TOS), oksidatif stres indeksi (OSI)] ve inflamatuvar parametre (TNF-α) ile ilişkileri incelenmiş, olası biyobelirteç potansiyeli değerlendirilmiştir. Yöntem: Çalışmaya Sağlık Bilimleri Üniversitesi Bakırköy Dr. Sadi Konuk Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde OA tanısı alan 90 hasta (45 nonoperatif, 45 operatif) ile yaş ve cinsiyet açısından benzer dağılımda 39 sağlıklı birey dahil edilmiştir. Operatif grupta serum örnekleri hem preoperatif hem postoperatif dönemde toplanmıştır. Serum ApoD ve TNF-α düzeyleri ELISA yöntemi ile, TAS ve TOS düzeyleri ise Erel'in geliştirdiği kolorimetrik yöntemler ile ölçülmüş, OSI değeri TOS/TAS oranı olarak hesaplanmıştır. Demografik ve klinik veriler (yaş, cinsiyet, BMI, Kellgren–Lawrence evresi, ağrı skorları, tutulan eklem) kaydedilmiştir. İstatistiksel analizler SPSS 27.0 ve MedCalc 20.1 programları ile yapılmış; Gruplar arası karşılaştırmalarda ANOVA ve Tukey post-hoc testi, normal dağılmayan değişkenlerde Kruskal–Wallis ve Bonferroni düzeltmeli Mann–Whitney U testi, kategorik değişkenlerde Ki-kare testi kullanılmıştır. Operatif OA grubunda preoperatif ve postoperatif değerler Wilcoxon testi ile karşılaştırılmış, etki büyüklükleri hesaplanmıştır. Değişkenler arasındaki ilişkiler için Pearson veya Spearman korelasyon analizi uygulanmıştır. ApoD düzeylerini etkileyen faktörler çoklu doğrusal regresyon ile değerlendirilmiştir. Tanısal performans için ROC analizi yapılmış, AUC, sensitivite ve spesifite değerleri hesaplanmış, eğriler arası karşılaştırmalar DeLong testi ile gerçekleştirilmiştir. İstatistiksel anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak kabul edilmiştir. Bulgular: Gruplar arasında yaş, BMI, KL evresi, ağrı skoru ve tutulan eklem açısından anlamlı farklar saptandı. Operatif OA grubu ileri yaş, yüksek evre (çoğunlukla evre 4) ve şiddetli ağrı ile karakterizeydi. Biyokimyasal parametrelerde ApoD, TOS ve TNF-α düzeyleri OA gruplarında kontrol grubuna göre anlamlı yüksek bulundu. ApoD düzeyleri özellikle operatif OA grubunda belirgin artmıştı (244,5 ± 105 mg/L), nonoperatif grup ve kontrole göre anlamlı farklıydı. TNF-α ve TOS/OSI değerleri evre 4 hastalarda en yüksek düzeydeydi. Buna karşılık TAS düzeylerinde anlamlı fark izlenmedi. Operatif OA grubunda preoperatif–postoperatif karşılaştırmalarda ApoD, TOS ve OSI düzeylerinde anlamlı düşüşler izlendi, TNF-α ve TAS düzeylerinde fark bulunmadı. Korelasyon analizinde ApoD ile yaş, evre, TOS ve OSI arasında vi orta düzeyde pozitif ilişki saptandı. Çoklu regresyon analizinde evre, ApoD'nin bağımsız yordayıcısı olarak belirlendi. ROC analizlerinde OA hastalarını kontrol grubundan ayırmada OSI en güçlü biyobelirteç olarak bulundu (AUC=0,870; %95 GA: 0,799–0,923). Operatif–nonoperatif ayrımında OSI çok yüksek ayırt edici performans gösterdi (AUC=0,952; sensitivite %91,1; spesifite %93,3). ApoD de anlamlı ayırıcı güce sahipti (AUC=0,837). Evre 3–4 ayrımında OSI (AUC=0,858), yaş (AUC=0,834) ve ApoD (AUC=0,776) anlamlı performans gösterirken, TNF-α orta düzeyde ayırt edicilik sağladı. Sonuç: Bu çalışmada, osteoartritli hastalarda serum Apolipoprotein D (ApoD) düzeylerinin hastalık evresi ve cerrahi süreç ile yakından ilişkili olduğu gösterilmiştir. ApoD düzeyleri özellikle ileri evre ve cerrahi sınırındaki olgularda belirgin artış göstermiş, postoperatif dönemde ise anlamlı azalma saptanmıştır. ApoD'nin yaş, hastalık evresi ve oksidatif stres parametreleri ile pozitif korelasyon göstermesi, bu proteinin yalnızca hastalığın varlığını değil, ilerleme derecesini de yansıtabileceğini düşündürmektedir. Çoklu regresyon analizinde evrenin ApoD'nin en güçlü yordayıcısı olarak öne çıkması da bu bulguyu desteklemiştir. ROC analizleri ApoD'nin genel tanısal gücünün sınırlı olmakla birlikte ileri evre ve cerrahi gereksiniminin belirlenmesinde değerli bir biyobelirteç olabileceğini ortaya koymuştur. Elde edilen veriler, ApoD'nin osteoartritin ilerleyişini ve tedavi sürecine yanıtını yansıtan potansiyel bir biyobelirteç olarak kullanılabileceğini göstermektedir. Anahtar Kelimeler: Osteoartrit, Apolipoprotein D, Oksidatif Stres, TAS, TOS, TNF-α, Biyobelirteç