Aile Sağlığı Merkezine başvuran 30-70 yaş arası bireylerin kanser taramaları hakkında bilgi, tutum ve davranışlarının değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, KONYA SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SEDA BEGÜM DİNÇ
Danışman: Selma PEKGÖR
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Giriş ve Amaç: Kanser tüm dünyada yüksek morbidite ve mortalite oranları nedeniyle kardiyovasküler hastalıklardan sonra ölüm nedenleri sıralamasında ikinci sırada gelen önemli bir hastalık grubudur. Artan kanser vakalarına karşı mücadelenin en önemli basamağı erken tanı ve tedavidir. Kanser taramaları ile erken tanı konulması, toplumda kanser farkındalığının artırılmasını ve toplum sağlığının iyileştirilmesini sağlayacaktır. Sunulan çalışmada aile sağlığı merkezlerine kayıtlı olan 30-70 yaş arasındaki bireylerin ulusal kanser tarama programında mevcut olan meme, kolorektal ve serviks kanserine yönelik bilgi, tutum ve davranışlarını belirlemek, bunların birbirleriyle olan ilişkilerini araştırmak ve çalışma sırasında kişilere yaş ve cinsiyetlerine uygun olacak şekilde programlarla ilgili bilgilendirme yapmak amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Tanımlayıcı ve kesitsel tipte olan çalışmaya, 01/12/2023- 31/01/2024 tarihleri arasında Konya ilinin Selçuklu ilçesine bağlı 78 Numaralı Eğitim Aile Sağlığı Merkezi ve 11 Numaralı Akşemsettin Aile Sağlığı Merkezi'ne kayıtlı olan 30-70 yaş arası 405 kişi katılmıştır. Çalışmanın istatiksel analizi Statistical Package for Social Science (SPSS) versiyon 18.0 paket programı kullanılarak yapılmıştır. Bulgular: Çalışmaya katılanların yaş ortalaması 49,11±11,44 ve %53,1'i kadındı. Dahil edilen katılımcıların %39,8'i ilkokul mezunuydu, %23,5'i sigara kullanıyordu. Katılımcıların %15,3'ü haftada 3 gün ve üzerinde egzersiz yaptığını, %73,8'i sağlıklı beslendiğini belirtti. Katılımcıların %54,6'sında en az bir kronik hastalık vardı. En sık bulunan kronik hastalık ise %40,7 ile hipertansiyondu. Çalışmaya dahil edilen bireylerin %46,9'unun düzenli olarak kullandığı ilacı, %4,2'sinde kanser öyküsü, %42,2'sinin ailesinde/çevresinde kanser öyküsü vardı. Katılımcıların %61,5'i meme, %55,8'i serviks, %32,3'ü kolon kanserinin ülkemizdeki ulusal kanser tarama programı kapsamında tarandığını belirtti. Katılımcıların sadece %18,8'inin ulusal kanser tarama programı kapsamında yer alan kanser türlerinin hepsini doğru bildiği belirlendi. Bireylerin %53,3'ünün KETEM hakkında bilgisi olduğu, %69,1'inin kanser tarama programları hakkındaki bilgiyi aile hekimlerinden aldıkları saptandı. Kanser taraması yaptıran katılımcıların %49,2'si meme, %66,0'ı serviks, %43,5'i kolon kanseri taraması yaptırdığını belirtti. 50 yaş ve üzeri katılımcıların %12,6'sı kolonoskopi, %37,4'ü GGK yaptırdığını belirtti. Kadın katılımcıların ise %22,8'i düzenli olarak ayda bir KKMM yaptığını, %28,8'i klinik meme muayenesi yaptırdığını, %57,7'si smear/HPV DNA testi yaptırdığını, 40 yaş ve üzeri kadın katılımcıların %51,9'u mamografi çektirdiğini belirtti. Katılımcıların ölçek toplamından aldıkları puan ortalaması 96,89±14,49 olarak saptandı. Sonuç: Yapılan çalışmanın verilerine göre toplumun büyük çoğunluğu kansere yönelik olumlu tutum sergilemesine rağmen toplumun yarıdan fazlasının daha önce kanser taraması yaptırmaması dikkat çekmektedir. Kanser taramalarına yönelik tutum düzeyi ve uygulama arasındaki bu farkın sebepleri araştırılmalıdır. Kansere bağlı mortalite ve morbiditenin önlenebilmesi ve hastaların yaşam kalitelerinin artırılabilmesi için koruyucu hekimliğin en önemli basamağı olan birinci basamakta çalışan aile hekimlerine bu konuda önemli görevler düşmektedir. Sunulan çalışma ulusal kanser tarama programı kapsamında yer alan meme, serviks ve kolorektal kanser ile ilgili bilgi düzeyi, tutum ve tarama davranışlarını sosyodemografik değişkenlerle kıyaslama imkânı sağlamaktadır. Bu anlamda literatüre önemli ölçüde katkı sağlayacak ve hekimlerimizi de bu konuda aydınlatıp yol gösterecektir. Anahtar Kelimeler: Aile Hekimliği, Kanser Taramaları, Aile Sağlığı Merkezi