Ergenlerde primer dismenore ile başa çıkma yöntemlerinin değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA ŞEHİR SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: İREM KUBİLAY
Danışman: Alkım ÖDEN AKMAN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Primer dismenore, menarştan yaklaşık 6-12 ay sonrasında başlayan, altta yatan organik bir neden olmaksızın menstrüasyon sırasında ortaya çıkan tekrarlayıcı alt abdominal ağrılarla karakterize bir durumdur. Kız ergenlerde sıklıkla görülmekle beraber; günlük yaşam aktivitelerini, okul devamlılığını ve psikososyal işlevselliği olumsuz etkilemektedir. Bu araştırmanın amacı, primer dismenore tanısı almış ergen bireylerin ağrıyla başa çıkma yöntemlerini belirlemek, özbakım davranışlarını değerlendirmek ve baş etme stratejileri ile ağrı şiddeti arasındaki ilişkiyi incelemektir. Gereç ve Yöntem: Çalışmamız prospektif kesitsel bir araştırmadır. Aralık 2024- Haziran 2025 tarihleri arasında Ankara Bilkent Şehir Hastanesi Ergen Sağlığı Polikliniği'ne başvuran ve primer dismenore tanısı alan 302 kız ergen ile yürütülmüştür. Veriler; Sosyodemografik Bilgi Formu, Ağrı Sayısal Derecelendirme Ölçeği (SDÖ), Primer Dismenore ile Başa Çıkma Ölçeği ve Adölesan Dismenore Özbakım Ölçeği (ADÖÖ) kullanılarak yüz yüze görüşme ile toplanmıştır. Bulgular: Araştırmaya katılan 302 ergen kızın yaş ortalaması 15,05±1,60 yıl, vücut kitle indeksi (VKİ) ortalaması 22,26±4,99 kg/m² ve menarş yaşı ortalaması 11,77±1,18 yıl olarak belirlenmiştir. Dismenore skoru ortalaması 7,06±1,86 olup, katılımcıların %55'i orta, %45'i şiddetli düzeyde ağrı bildirmiştir. En sık görülen eşlik eden semptomlar halsizlik (%78,1), sinirlilik (%76,2) ve bel ağrısı (%65,6) olmuştur. Katılımcıların %63,9'unda ailede dismenore öyküsü bulunurken, %80,1'i ağrı kesici kullanmakta ve %82,6'sı bu tedaviden fayda görmektedir. Dismenore skoru ile yaş, eşlik eden şikayetler (sık idrara çıkma [p = 0,055] ve konsantrasyon bozukluğu [p = 0,398] hariç), başa çıkmada kullanılan yöntemler (egzersiz [p = 0,108] ve yoga [p = 0,621] hariç), ağrı kesici kullanımı, tercih edilen ağrı kesici türü, zamanı ve düzeni, hastaneye başvuru sayısı, okul devamsızlığı ve günlük yaşamın etkilenmesi arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişkiler saptanmıştır (p<0,05). Adölesan Dismenore Özbakım Ölçeği toplam puan ortalaması 105,95±32,03 olup; yaş ile zayıf düzeyde, dismenore skoru ile ise orta düzeyde pozitif korelasyon göstermiştir. Anne eğitim düzeyi arttıkça, ailede dismenore öyküsü olanlarda ve dismenore skoru şiddetli olanlarda ( SDÖ ≥ 8) ADÖÖ puanları anlamlı şekilde yüksektir (p<0,05). Alt boyutları incelendiğinde öz kontrol alt boyutu ( p=0,125) dışındaki tüm alt boyutlarda dismenore skoru arttıkça ADÖÖ alt boyut puanı artmaktadır. Sonuç: Ergenlerde primer dismenore yaygındır ve günlük yaşam aktivitesini olumsuz etkilemektedir. Kesitsel ve çok merkezli araştırmalardan elde edilen bulgular doğrultusunda, okul temelli sağlık eğitimi programlarının tasarlanması, bireylerde özbakım bilincinin güçlendirilmesi ve ailelerin sürece aktif katılımının sağlanması önerilmektedir. Anahtar Kelimeler: Primer dismenore, ergen, özbakım, başa çıkma stratejileri, ağrı yönetimi