Atopik egzama durum değerlendirmesinin Türkçe versiyonunun geçerlilik ve güvenilirliği
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL ŞİŞLİ HAMİDİYE ETFAL SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DERİ VE ZÜHREVİ HASTALIKLAR ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: AYŞEGÜL ÖZ
Danışman: Birgül ÖZKESİCİ KURT
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Atopik dermatit (AD), kronik seyirli, hastalık şiddeti ve semptom deneyimi açısından heterojen bir inflamatuvar deri hastalığıdır. Klinik değerlendirmede hasta perspektifinin yeterince yansıtılamaması, hasta-bildirimli sonuç ölçütlerinin önemini artırmıştır. Bu çalışmada, hastalık kontrolünü değerlendiren Atopik Egzama Durum Değerlendirmesi (Recap of Atopic Eczema, RECAP) ölçeğinin Türkçe versiyonunun dil uyarlamasının yapılması ve psikometrik özelliklerinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Çalışma, 1 Mart 2025-1 Nisan 2026 tarihleri arasında prospektif ve tek merkezli olarak yürütüldü. Hanifin ve Rajka kriterlerine göre atopik dermatit tanısı almış 70 hasta çalışmaya dahil edildi. Örneklem büyüklüğü, psikometrik çalışmalar için önerilen madde sayısının 5-10 katı kuralına göre belirlendi. RECAP ölçeğinin Türkçe uyarlaması ileri-geri çeviri yöntemi ile gerçekleştirildi. RECAP-TR ile Atopik Dermatit Kontrol Aracı (ADCT-TR), Skindeks-16, kaşıntı Sayısal Değerlendirme Ölçeği (Numeric Rating Scale, NRS), tek maddelik hasta bildirimli ölçütler uygulanmış; hastalık şiddeti Egzama Alan ve Şiddet İndeksi (Eczema Area and Severity Index, EASI) ve valide Atopik Dermatit Araştırmacı Global Değerlendirmesi (Validated Investigator Global Assessment for Atopic Dermatitis, vIGA-AD) ile değerlendirilmiştir. Test-tekrar test güvenirliği için 29 hastaya 2 hafta sonra yeniden uygulama yapılmıştır. İç tutarlılık Cronbach alfa katsayısı ve madde-toplam korelasyonları ile değerlendirilmiştir. Test-tekrar test güvenirliği Spearman korelasyon analizi ve sınıf içi korelasyon katsayısı (ICC) ile analiz edilmiştir. Yapı geçerliliği için açımlayıcı faktör analizi (AFA) ve doğrulayıcı faktör analizi (DFA) uygulanmış; veri uygunluğu Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) katsayısı ve Bartlett küresellik testi ile incelenmiştir. Yakınsak geçerlilik, RECAP-TR skorları ile diğer klinik ve hasta-bildirimli ölçütler arasındaki ilişkiler Spearman korelasyon analizi ile değerlendirilmiştir. Bulgular: RECAP-TR toplam puanı ortalama 10,19±7,31 (medyan: 8,50) olarak bulundu. İç tutarlılık analizi sonucunda Cronbach alfa katsayısı 0,927 olarak saptandı; madde-toplam korelasyonları 0,707-0,860 arasında değişmekteydi. Test-tekrar test analizinde Spearman korelasyon katsayısı r=0,928 (p<0,001) ve ICC değeri 0,927 (95% GA: 0,898-0,951) olarak bulundu. AFA'da KMO değeri 0,883 ve Bartlett testi anlamlıydı (χ²=378,486; p<0,001). DFA sonuçları model uyumunun iyi olduğunu gösterdi (Standardized Root Mean Square Residual=0,036; Comparative Fit Index=0,994; Tucker-Lewis Index=0,992). Yakınsak geçerlilik analizinde RECAP-TR ile ADCT-TR arasında çok güçlü pozitif korelasyon (r=0,954; p<0,001), ortalama ve pik kaşıntı NRS skorları ile güçlü pozitif korelasyonlar (sırasıyla r=0,896 ve r=0,894; p<0,001) saptandı. RECAP-TR skorları, vIGA-AD ile orta düzeyde pozitif korelasyon göstermekle birlikte (r=0,513; p<0,001), EASI ve vIGA-AD'ye göre tanımlanan hastalık şiddet grupları arasında anlamlı farklılık göstermekteydi (p≤0,002). Sonuç: RECAP ölçeğinin Türkçe versiyonu, atopik dermatitli hastalarda hastalık kontrolünü değerlendirmede yüksek iç tutarlılığa, güçlü zamansal güvenilirliğe ve iyi düzeyde yapı ve yakınsak geçerliliğe sahip, geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracıdır. Ölçeğin Türkçe'ye kazandırılması, klinik pratikte hasta merkezli değerlendirme süreçlerini güçlendirecek ve araştırmalarda standardize hasta-bildirimli sonuç ölçütü olarak kullanımını mümkün kılacaktır. Anahtar Kelimeler: atopik egzama durum değerlendirmesi, geçerlilik, güvenilirlik, hasta bildirimli sonuç ölçütleri, ölçek uyarlama