Palyatif bakım biriminde izlenen hastalarda semptom kontrolünün değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İZMİR TEPECİK SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2018
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: NURCAN KARADENİZ
Danışman: Yasemin KILIÇ ÖZTÜRK
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Günümüzde tıbbi teknolojideki ilerlemeler sayesinde yaşamı tehdit eden hastalıklarda sağ kalım artmış bununla birlikte ciddi hastalıklarla mücadele eden insan sayısında artış olmuştur. Birçok semptomu bir arada yaşayan bu hasta grubu kapsamlı yaklaşım ile semptom kontrolünün yapıldığı palyatif bakım gerektirmektedir. Palyatif bakım hastalarında ağrı, güçsüzlük, bulantı, kusma, iştahsızlık, nefes darlığı, uyku problemleri, üzüntü, endişe, kabızlık gibi birçok semptom beraber yaşanmaktadır. Fakat hastalar ağrı başta olmak üzere kendilerine en fazla sıkıntı veren semptomu belirtmektedirler. Etkin palyatif bakım hizmeti sağlayabilmek ve yaşam kalitesini arttırabilmek için tüm semptomların ayrıntılı olarak irdelenmesi, erken tanınarak etkili tedavinin planlanması önemlidir. Bu araştırmada kapsamlı bir palyatif bakım merkezinde sunulan palyatif bakım hizmetinin farklı semptom yönetimi ve yaşam kalitesinin önemli bir bileşeni olan bireysel performans düzeylerine etkisini araştırmak amaçlanmaktadır. Gereç ve Yöntem: Prospektif araştırma olarak tanımlanan çalışmada T.C. Sağlık Bilimleri Üniversitesi İzmir Tepecik Eğitim Araştırma Hastanesi Palyatif Bakım Biriminde yatarak destek tedavi almış 18 yaş ve üstü hastalar çalışma evrenini oluşturdu. 18.12. 2017 ile 10.08.2018 tarihleri arasında servise yatarak destek tedavi alan 128 hasta, palyatif bakım birimine yatışta ve tedavilerinin onuncu gününde olmak üzere iki defa değerlendirildi. Hastaların başta ağrı olmak üzere tüm semptomları Memorial Semptom Değerlendirme Ölçeği (MSDÖ) ve Visual Analog Skala (VAS) ile değerlendirildi. Yaşam kalitesinin önemli bir bileşeni olan performans düzeylerini belirlemek amacıyla Karnofsky Performans Skalası (KPS) kullanıldı. Veriler hastalarla yüz yüze görüşülerek kaydedildi. Bulgular: Araştırma grubunun yaş ortalaması 61,5±12,6 olarak hesaplanmış olup, hastaların %28,9 (n=37) kadın, %71,1'i (n=91) erkekti. Servise başvuru nedenleri incelendiğinde en sık neden %42,2 oranında destek tedavi ve ağrı palyasyonu saptandı. Servise en çok hasta yönlendiren uzmanlık alanı %74,2 (n=95) oranı ile onkoloji olarak belirlendi. Hastaların tanılarına bakıldığında %85,2'sinin malignite olduğu görüldü. Esas yakınma sorgulandığında en sık saptanan yakınma %55,5 (n=71) ile ağrı, %36,7 (n=47) ile güçsüzlük saptandı. Hastaların MSDÖ ile değerlendirilmesinde yatış anında %94,5 güçsüzlük, %89,8 ağrı, %87,5 endişelenme, %80,5 mutsuz hissetme saptandı. En şiddetli yaşanan ve en çok sıkıntı veren semptomlar da güçsüzlük, ağrı, endişelenme ve nefes darlığı olarak belirlendi. MSDÖ ile tekrarlayan değerlendirmede, öncesi sonrası karşılaştırmalarda tüm değerlerde (32 değer) ve sıklık, şiddet, sıkıntı başlıklarının tümünde istatistiksel olarak anlamlı düşme saptandı. (p<0,01).VAS ile olan değerlendirmede yatış anında hastaların %86,7'sinde görülen ağrı semptomunun tekrarlayan değerlendirmede %31,3'e düştüğü izlendi. Ağrı skoru ortalaması başlangıçta 5,9±3,1 olup tekrarlayan sorgulamada 0,6±1.0 olarak tespit edildi. Kliniğe kabul sırasındaki Karnofsky Performans skoru (KPS1) ortalaması başlangıçta 60,9±13,9 olup tekrarlayan değerlendirmede 72±15,7 olarak tespit edildi. Yatışın onuncu günündeki KPS2 değerleri hastaların yatışındaki değerlere göre anlamlı düzeyde yüksek saptandı. (p<0,001) Sonuç: Birçok semptomu bir arada yaşayan palyatif bakım hastalarının sadece kendilerine en fazla sıkıntı veren semptomu dile getirdiği görüldü. Hastalar MSDÖ ile sorgulandığında yaşam kalitelerini bozan birçok semptomu yaşadıkları görüldü. Bu çalışmada Palyatif Bakım birimlerinin felsefesi gereği hastaya bütüncül yaklaşıp semptom kontrolü sağlayarak hasta ve yakınlarının yaşam kalitesinin önemli bir bileşeni olan performans düzeylerini arttırdığı görüldü. Palyatif Bakım birimlerinde etkin semptom kontrolü sağlayabilmek ve hastaların performans düzeylerini takip edebilmek ve böylelikle tam anlamıyla bir bakım ve yaşam kalitesinde artış sağlayabilmek için MSDÖ, VAS ve KPS gibi ölçeklerin kullanılması faydalı olacaktır. Anahtar Kelimeler: Karnofsky Performans Skalası, Memorial Semptom Değerlendirme Ölçeği, Palyatif Bakım, Yaşam Kalitesi, Ağrı