Ratlarda kan kaybı ile elde edilen demir eksikliği ve demir eksikliği anemisinde beyin hücrelerinde/nöronlar üzerindeki etkilerinin incelenmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ÖMER FARUK KAÇMAZ
Danışman: Arzu YILMAZ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Giriş: Demir, merkezi sinir sisteminde nöronal gelişim, enerji metabolizması, nörotransmitter sentezi ve hücresel homeostazın sürdürülmesi açısından kritik bir elementtir. Demir eksikliği (DE) ve bunun klinik yansıması olan demir eksikliği anemisi (DEA), özellikle yüksek metabolik gereksinimi olan nöronlarda yapısal ve işlevsel bozulmalara yol açabilmektedir. Bu çalışmada, ratlarda kan kaybına dayalı flebotomi protokolleri ile oluşturulan DE ve DEA'nın beyin dokusu/nöronlar üzerindeki etkilerinin biyokimyasal, histopatolojik ve immünohistokimyasal (İHK) yöntemlerle değerlendirilmesi amaçlandı. Materyal ve Metot: Çalışma kapsamında 32 Wistar albino sıçan kullanıldı ve hayvanlar dört gruba ayrıldı (her grupta n=8): sağlıklı kontrol grubu ve flebotomi ile DE/DEA oluşturulan gruplar. Deney sonunda kan örneklerinden hemoglobin (Hb), ferritin, serum demir (Fe) ile ayrıca demir bağlama kapasitesi (SDBK/TIBC) düzeyleri analiz edildi. Beyin dokularının histopatolojik incelemesi hematoksilen-eozin (HE) boyaması sonrası yapıldı; nöronal apoptoz ise kaspaz-3 İHK boyaması ile incelendi. İstatistiksel analizler SPSS 26.0 programı ile gerçekleştirildi. Bulgular: Flebotomi uygulanan gruplarda Hb düzeylerinde azalma eğilimi izlenmiş; DEA grubunda Hb düşüşü belirginleşmiştir. Ferritin düzeylerinin müdahale gruplarında kontrol grubuna kıyasla daha düşük seyrettiği gözlenmiştir. Serum Fe ve SDBK/TIBC değerleri ise gruplar arasında değişkenlik göstermiş ve Hb'deki düşüş ile paralel bir azalma paterni sergilememiştir. Histopatolojik incelemede DE ve özellikle DEA gruplarında dejeneratif/nekrotik nöronlar, nöronofaji, gliyosis, astrogliyozis/mikrogliozis ve hiperemi bulgularının arttığı saptandı. İHK değerlendirmede kaspaz-3 pozitifliğinin, anemi şiddeti arttıkça anlamlı düzeyde yükseldiği gösterildi. Sonuç: Kan kaybına bağlı flebotomi protokolleri ile oluşturulan DE ve özellikle DEA, rat beyin dokusunda belirgin nöronal hasar ve artmış apoptotik aktivite ile ilişkilidir. Bulgular, nöronal hasarın özellikle Hb düşüşü ve demir depolarındaki azalma ile birlikte belirginleştiğini düşündürmektedir. Anahtar Kelimeler: Wistar albino sıçan ,demir eksikliği anemisi, demir eksikliği, nöron, beyin, apoptoz, kaspaz-3