Akciğer tüberkülozunun laboratuvar tanısında Xpert MTB/RIF ultra testinin dışkı örneklerinde tanısal performansının değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA GÜLHANE SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, TEMEL TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: AYLİN VAR
Danışman: Ali ALBAY
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Giriş-Amaç: Tüberküloz (TB), etkeni Mycobacterium tuberculosis kompleks (MTK) olan ve genellikle akciğer tutulumunun yanında bütün vücudu etkileyerek farklı klinik tablolar oluşturabilen bir hastalıktır. Tanıda altın standart, kültür yöntemi ile etkenin izole edilmesidir. Balgam, akciğer tüberkülozu şüphesinde ilk tercih edilen örnek türüdür. Ancak balgam örneklerinin her zaman istenilen kalitede olmaması, az bakteri içerebilmesi, toplanmasındaki zorluklar ve kültür süresinin uzun olması, tüberküloz tanısının geç konulmasına neden olabilmektedir. İnsanlarda, fizyolojik olarak, üretilen balgamın çoğu yutulur ve gastrointestinal sistemden geçerek dışkı ile atılır. Dolayısıyla dışkı örnekleri, akciğer tüberkülozunu gösteren mikobakteriyel DNA'nın varlığını tespit etmek için moleküler yöntemler ile kullanılabilen alternatif bir örnek türü olabilmektedir. Bu çalışmada balgam kültürü ile akciğer tüberkülozu tanısı almış hastalardan elde edilen dışkı örneklerinde Xpert MTB/RIF Ultra (Cepheid, Sunnyvale, CA, USA) testinin tanısal performansının değerlendirilmesi ve sonuçların altın standart yöntem ile karşılaştırarak dışkı örneklerinin akciğer TB'nin moleküler tanısında alternatif bir örnek türü olarak kullanılabilirliğini araştırmak amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Bu çalışma, 2024-2025 yılları arasında Gülhane Eğitim ve Araştırma Hastanesi ile Ankara Atatürk Sanatoryum Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde, balgam örneklerinde BACTEC MGIT (Mycobacteria Growth Indicator Tube) 960 (Becton Dickinson Diagnostic Systems) otomatik sıvı kültür sistemi veya Löwenstein-Jensen (LJ) katı besiyeri kullanılarak akciğer tüberkülozu tanısı konulmuş hastalardan alınan dışkı örnekleri üzerinde gerçekleştirilmiştir. Çalışmaya toplam 90 hasta dahil edilmiştir. Hastalara ait dışkı örnekleri, Cepheid firmasının alternatif örnekler için yayınladığı kılavuzda yer alan Kokuto ve ark. yöntemi ile çalışılmış ve MTK DNA'nın tespiti için Xpert MTB/RIF Ultra testi kullanılmıştır. Elde edilen sonuçlar, altın standart kültür yöntemi ile karşılaştırılarak testin istatistiksel olarak performansı değerlendirilmiştir. x Bulgular: Çalışmaya 90 vaka dahil edilmiştir. Xpert MTB/RIF Ultra dışkı testinde olguların %6,7'si negatif, %93,3'ü pozitif saptanmıştır. Pozitif olguların basil yüklerine bakıldığında, %27,8'i eser (trace), %25,6'sı çok düşük (very low), %37,8'i düşük (low) ve %2,2'si orta (medium) düzeyinde saptanmıştır. Yüksek (high) olarak saptanan sonuç olmamıştır. Rifampisin duyarlılık durumuna bakıldığında dışkı örneklerinin %32,2'si rifampsin direnci belirsiz, %44,4'ü duyarlı ve %16,7'si ise dirençli olarak saptanmıştır. MGIT 960 balgam sıvı kültür sisteminde örneklerin %95,7'inde üreme olmuş, %3,3'lük kısmında üreme olmamıştır. MGIT 960 sıvı kültür yöntemi ile balgam örneklerindeki rifampisin duyarlılığına bakıldığında olguların %27,8'i dirençli, %72,2'si duyarlı bulunmuştur. LJ kültüründe ise balgam örneklerinin %71,1'inde üreme olmuş, %28,9'inde üreme olmadığı tespit edilmiştir. Her iki kültür yönteminin birleşik sonuçları referans olarak alındığında Xpert MTB/RIF Ultra testinin dışkı örnekleri için tanısal duyarlılığı %93,3 olarak saptanmıştır. Çalışmada kontrol (sağlam) grup olmadığı için özgüllük, pozitif prediktif değer, negatif prediktif değer, negatif olabilirlik oranı, pozitif olabilirlik oranı ve doğruluk hesaplanamamıştır. MGIT 960 balgam sıvı kültür sisteminde rifampisin duyarlılık sonuçları referans olarak alındığında Xpert MTB/RIF Ultra testinin dışkı örneklerinde rifampisin direncini saptama duyarlılığı %81,25 (GA: 54,35–95,95), özgüllüğü %94,87 (GA: 82,68–99,37), pozitif prediktif değeri (PPD) %86,67 (GA: 62,28–96,24) ve negatif prediktif değeri (NPD) %92,50 (GA: 81,60–97,17) olarak hesaplanmıştır. Pozitif olabilirlik oranı (POO) 15,84 (GA: 4,02–62,37), negatif olabilirlik oranı (NOO) 0,20 (GA: 0,07–0,55) olarak saptanmış, testin doğruluk oranı ise %90,91 (GA: 80,05–96,98) olarak bulunmuştur. Sonuç: Tüberküloz önlenebilir ve genellikle tedavi edilebilir bir hastalık olmasına rağmen tanı koyulmasındaki gecikmeler hastalığın prognozunu etkilemektedir. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), akciğer tüberkülozu (ATB) tanısında, Xpert MTB/RIF ve Xpert MTB/RIF Ultra testlerinin dışkı örneklerinde kullanımını önermektedir. Bunun için farklı dışkı işleme yöntemleri geliştirilmiştir. Dışkı örneklerinin moleküler testlerde kullanımına dair optimize edilmiş bir yöntem olmaması daha fazla farklı yöntemin değerlendirilmesini ve bu konuda çalışmalar xi yapılmasını gerektirmektedir. Böylelikle dışkı örneklerinin ileride akciğer tüberkülozunun moleküler tanısında kullanımı yaygınlaşabilir ve hastalığın erken tanısının koyulmasında fayda sağlayabilir. Anahtar kelimeler: Tüberküloz, akciğer tüberkülozu, Xpert MTB/RIF Ultra, dışkı