Eritrositoz saptanan hastalarda sigara kullanımı ve yüksek kan basıncı ile ilişkisi: birinci basamak hekimliği açısındanönemi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, GÜLHANE TIP FAKÜLTESİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: NİLSU ATABAY
Danışman: Ümit AYDOĞAN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Kemik iliğinde kırmızı kan hücrelerinin aşırı üretimi sonucunda, kanda kırmızı hücre sayısının artması eritrositoz veya polisitemi olarak adlandırılır. Ülkemizde yaygın olarak kullanılan sigara, eritrositozun önemli nedenlerinden biridir. Ayrıca eritrositoz hastalarında hiperviskoziteye bağlı olarak hipertansiyon riskinin arttığı görülmüştür. Bizim araştırmamızdaki amacımız, eritrositoz saptanan hastalarda sigara kullanımı ile yüksek kan basıncı ilişkisini ortaya koymaktır. Ayrıca hastaların sosyodemografik, klinik ve laboratuvar özellikleri, komorbiditeleri ve hastalık komplikasyonlarını incelemek amaçlanmıştır. Çalışmamız aynı zamanda birinci basamak hekimlerinin eritrositoz hakkındaki bilgi düzeyini arttırıp, bu hastalığa ortak bir yaklaşım algoritması planlamasını amaçlamaktadır. Gereç ve Yöntem: Çalışma, 30 Temmuz 2019- 30 Ocak 2021 tarihleri arasında Sağlık Bilimleri Üniversitesi Gülhane Eğitim ve Araştırma Hastanesi Hematoloji ve İç Hastalıkları polikliniğine müracaat eden ve eritrositoz tanısı alan hastalar üzerinde yapılmıştır. Çalışmaya katılmayı kabul eden gönüllülere; sosyodemografik özellikleri, eritrositoz ile ilgili şikayet ve komplikasyonları, biyokimyasal ve genetik parametreleri, başvuru ve tanı alma süreci, kullandığı ilaç ve tedaviler, eşlik eden hastalıkları hakkında sorular sorulmuştur. Hastane bilgi yönetim sisteminden hastaların tam kan, rutin biyokimya parametreleri, genetik panelleri, solunum fonksiyon testi sonuçları ve ultrason görüntüleme bilgileri veri toplama formuna kaydedilmiştir. Ayrıca hastaların tansiyon değerleri tarafımızca ölçülmüş ve nabız oksimetre ile de SpO2 değerleri belirlenmiş forma kaydedilmiştir. Veriler SPSS programı ile uygun testlerle analiz edilmiştir. Bulgular: Çalışmaya eritrositoz tanısı alan 104 kişi dahil edilmiştir. Erkek hastalarda ortalama yaş 45,82±13,16 iken kadın hastalarda 49,27±16,08'dir. Hastaların 50'si (%48,08) sigara kullanmaktaydı. Hastaların %21,15'inin (n=22) aile hekimliği polikliniğinden tanı aldığı görülmüştür. Katılımcıların %48,06'inin kırmızı et ağırlıklı diyet ile beslendikleri saptanmıştır. Fizik muayenede 17 (%16,5) hastada splenomegali tespit edilmiştir. 36 (%34,62) hastada HT (hipertansiyon) tanısı mevcuttu. HT tanısı olmayan hasta grubununda da yapılan ölçümler sonucunda 26 (%38,23) hastada diyastolik KB (kan basıncı) yüksekliği ve 22 (%32,35) hastada da sistolik KB yüksekliği olduğu görülmüştür. Semptomlarına bakıldığında 47 (%45,19) hastada baş ağrısı, 36 (%34,62) hastada ise pruritus şikayeti olduğu saptanmıştır. Katılımcıların JAK2 gen mutasyon durumuna bakıldığında 18 (%17,3) hastada pozitif olduğu saptanmıştır. Bu hastalarda pruritus semptomunun anlamlı olarak daha yüksek oranda görüldüğü saptanmıştır (p=0,014). Labarotuvar değerleri incelendiğinde JAK2 pozitif hastalarda trombositoz (p<0,001), MCV (p<0,001) ve RDW yüksekliği (p=0,007), düşük EPO (eritropoetin) düzeyi (p<0,001) ve Ferritin düşüklüğünün (p<0,001) anlamlı olarak daha yüksek oranda saptandığı görülmüştür. Sigara içen hastalarda da içmeyenlere göre EPO (p=0,043) ve COHb (karboksihemoglobin) değerleri (p=0,001) anlamlı olarak yüksek saptanmıştır. Sigara tüketim miktarı paket/yıl olarak hesaplanıp korelasyon analizi yapıldığında ise RDW ile pozitif yönde (p<0,001), SpO2 (p=0,002) ile negatif yönde istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki saptanmıştır. Sonuç: Eritrositoz hastalarında sigara kullanımı önemli etyolojik nedenlerdendir. Ayrıca eritrositoz tanısı HT riskini arttırmaktadır. Bu sebeple birinci basamakta önlenebilir nedenler arasında sigara bırakma açısından danışmanlık hizmeti verilmesi, takip ve tedavisinin yapılması önem arz etmektedir. HT açısından da riskin farkında olmak ve yaşam tarzı değişikliği önerisi ile takipte olabilmek eritrositoz nedenli morbidite ve mortaliteyi azaltacaktır. Anahtar Kelimeler: Polisitemi, sigara kullanımı, hipertansiyon, koruyucu hekimlik