Ebeveynlerin çocukluk dönemi aşıları konusunda tereddüt ve davranışlarının değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL FATİH SULTAN MEHMET SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: FATMA GÜLŞAH BALABAN BAŞCI
Danışman: Berrin TELATAR
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Ülkemizde son yıllarda aşı reddi oranları giderek artmaktadır. Yapılan çalışmalarda ebeveynlerin aşı reddi oranları %0,8-%10,5 arasında değişmektedir. Aşı reddi kavramı zamanla şekillenip aşı tereddütü kavramını doğurmuştur. Bu çalışma ile İstanbul SBÜ Fatih Sultan Mehmet Eğitim ve Araştırma Hastanesi Pediatri polikliniklerine ayaktan başvuran 2-5 yaş aralığında çocuğu olan ebeveynlerin, çocukluk dönemi aşıları konusunda davranışları ile aşı tereddütleri arasındaki ilişkiyi değerlendirmek, tereddüt nedenlerini ve aşıları yaptırma veya yaptırmama kararlarında nelerin etkili olduğunu belirlemek hedeflenmiştir. Gereç ve Yöntem: Çalışmamız kesitsel tek merkezli bir çalışma olup İstanbul Sağlık Bilimleri Üniversitesi Fatih Sultan Mehmet Eğitim ve Araştırma Hastanesi Pediatri Poliklinikleri'nde 15/12/2023-01/04/2024 tarihleri arasında yapılmıştır. 2-5 yaş arası çocuğu olan 192 gönüllü ebeveyn dahil edilmiştir. Veri toplama yüz yüze anket şeklinde gerçekleştirilmiştir. Ankette katılımcı bilgi formunda ebeveynlerin sosyodemografik özellikleri hakkında 9 soru sorulmuştur. Ebeveynlerin çocukluk dönemi aşıları konusunda davranışlarını değerlendirmek amacıyla literatür taranarak ve yapılmış benzer tezler incelenerek tasarlanan 11 soru sorulmuştur. Ebeveynlerin tereddütlerini ölçmek için 9 soruluk Aşı Tereddüt Ölçeği kullanılmıştır. Ölçeğin toplam puanı 9-45 puan aralığındadır. Ölçekten alınan puanın artması aşı tereddütünün düştüğünü göstermektedir. Bulgular: Çalışmaya 192 gönüllü ebeveyn katılmıştır. Ebeveynlerin yaşları 21 ile 50 arasında değişmekte olup, ortalama yaş 35,71±5,45 yıl olarak saptanmıştır. Ebeveynlerin %83,9'u annedir. Ebeveynlerin %92,7'sinin çocuklarına tüm aşılarını eksiksiz yaptırdığı, %5,7'sinin aşıların bir kısmını seçip yaptırdığı ve %1,6'sının aşıların hiçbirini yaptırmadığı görülmüştür. Ebeveynlerin %48,4'ünün çocuğuna özel aşı yaptırdığı görülmüştür. Ebeveynlerin çocuklarına aşı yaptırdıklarında %44,7'sinin yan etki ile karşılaştığı görülmektedir. Aşıları eksik yaptıran veya hiç yaptırmayan bu ebeveynlerin aşı yaptırmamalarındaki etkenler incelendiğinde %92,9'u aşıların içindeki maddelere güvenmediği için aşı yaptırmadıklarını belirtmişlerdir. Aşıları yaptırmaktan kaçınan ebeveynlerin Aşı Tereddüt Ölçeği puanları anlamlı düşüktür (p<0,01). Aşı yapılmasının zorunlu olduğuna inandığı için çocuğuna aşı yaptıranların Aşı Tereddüt Ölçeği puanları anlamlı düşük olarak çıkmıştır (p<0,01). Aşı yaptırma kararında aile hekimi, pediatrist ve hemşirenin önerilerini dikkate alanların Aşı Tereddüt Ölçeği puanı anlamlı yüksektir (p=0,002; p=0,001; p=0,004; p<0,01). Çocuğuna özel aşı yaptıranların Aşı Tereddüt Ölçeği puanları yaptırmayanlardan anlamlı yüksektir (p<0,01). Aşıların bir kısmını/hiçbirini yaptırmayan ebeveynlerin tümünü yaptıranlara göre eş/dost/komşunun görüşünü ve internet/sosyal medyayı dikkate alma oranı daha fazladır (p<0,05, p<0,01). Sonuç: Çalışmamızda çocukluk çağı aşılarının bir kısmını yaptıran veya hiçbirini yaptırmayan ebeveynlerin tereddütleri daha yüksek çıkmıştır. Aşı tereddütü olan insanların sadece bir kısmı aşıları reddetmektedir. Sonuç olarak tereddütün, aşı reddi ile aynı şey olmadığını ve direkt ret ile sonuçlanmadığını, tereddütteki ebeveynin kararsızlığının giderilmesinin mümkün olduğunu ve sağlık ekibi olarak kapsamlı bilgi vermemizin ve güvenilir ilişki kurmamızın aşı yaptırmaya ne kadar etkili olduğunu görmekteyiz. Anahtar Kelimeler: Aşı Kararsızlığı, Aşılama, Çocuk, Ebeveyn Davranışı