Otozomal dominant polikistik böbrek hastalarında total böbrek volümü ölçümünde kullanılan farklı ölçüm metodlarının karşılaştırılması
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANTALYA SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: İSMET DUMAN
Danışman: Alpaslan YAVUZ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Giriş ve Amaç: ODPKBH (Otozomal Dominant Polikistik Böbrek Hastalığı), progresif kist gelişimi, böbreğin mimarisinde kalıcı değişiklikler ve böbreğin toplam volümünde artış ile seyreden herediter bir hastalıktır. Hastaların çoğunda ilerleyen dönemlerde böbrek fonksiyonlarında azalma ve SDBY (Son Dönem Böbrek Yetmezliği) riskinde artış gözlenir. Kist volümündeki artış, hastalığın ilerlemesinin en önemli nedenidir. Özellikle kist volümündeki progresyonu belirgin şekilde azalttığı gösterilen tedavilerin ortaya çıkmasıyla erken dönemde belirteç gerekliliği önem kazanmıştır. Ancak erken dönemde serum parametreleri değişmez. Bu sorunu aşmak için yapılan çalışmalar, erken ve orta dönemde TBV (Total Böbrek Volümü) ve TBV'deki değişimin, SDBY riski için güçlü bir belirteç olduğunu ortaya koymuştur. Hastaların yaş, boy ve TBV verileri kullanılarak MKGS (Mayo Klinik Görüntüleme Sınıfı) yapılmış; Sınıf 1C-1E, yüksek riskli ve tedavi endikasyonu gerektiren grup olarak tanımlanmıştır. TBV'nin önem kazanmasıyla literatürde TBV'yi hesaplamak için farklı yöntemler tanımlanmıştır. Çalışmamızda TBV'yi elde etmek için literatürde belirtilen yöntemler, iki farklı deneyime sahip gözlemci tarafından uygulanmıştır. Çalışmamızın amacı, tedavi endikasyonu belirlenmesinde en güvenilir ve hızlı yöntemi ortaya koymak ve yöntemlerin birbirine karşı avantaj ile dezavantajlarını tanımlamaktır. Materyal ve Metot: Bu retrospektif çalışma, etik kurul onayı alındıktan sonra Ocak 2020-2024 tarihleri arasında Sağlık Bilimleri Üniversitesi Antalya Eğitim ve Araştırma Hastanesi Nefroloji Anabilim Dalı polikliniğine başvuran ve ODPKBH tanısı olan hastalar üzerinde gerçekleştirilmiştir. Sistemdeki görüntüleri Mayo Tip 1 ODPKBH ile uyumlu olan 53 hastanın BT ve MR görüntüleri, Radyoloji Kliniğinde değerlendirilmiştir. MR ve BT görüntü setleri üzerinde iki farklı deneyime sahip gözlemci (5. yıl ve 3. yıl asistanı) tarafından literatürde tanımlanan manuel segmentasyon, atlamalı manuel segmentasyon, mid-sekans, free-hand ve ellipsoid yöntemleriyle tek ve toplam böbrek volümü (mL) hesaplanmıştır. Manuel segmentasyon yöntemi altın standart olarak kabul edilmiştir. Daha sonra hastaların boy ve yaş (cm) bilgileri kullanılarak MKGS'ları belirlenmiştir. Her işlem sırasında süre (dakika) tutulmuştur. Elde edilen veriler, farklı yöntemler arasında gözlemciler arasında ve altın standart yöntemle karşılaştırılmıştır. Bulgular: Çalışmamızda gözlemciler arasında farklı ölçüm metodlarıyla yapılan ölçüm verilerinin istatistiksel düzeyde anlamlı farklılık izlenmemiştir (p >0,05) Gözlemciler arasında tüm yöntemlerle yapılan ölçümlerde yüksek derecede ve pozitif ilişki gözlenmiştir (r ICC > 0,90, p = 0,01). Elipsoid,manuel segmentasyon ve free hand yöntemler ile TBV hesaplamak için gereken süre gözlemciler arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık izlenmemiştir (p >0,05) Süre ölçümünde en uzun süren yöntem manuel segmentasyon (ortalama 57 dk), en kısa yöntem ise ellipsoid yöntem (ortalama 4 dk) olarak belirlenmiştir. Altın standart yöntem olarak seçilen manuel segmentasyon yöntemi ile diğer yöntemlerle elde edilen volüm verilerinin arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık izlenmemiştir (p >0,05) Altın standart yöntemle volüm karşılaştırmasında diğer yöntemler arasında en yüksek uyum free- hand yöntemiyle yüksek derecede ve pozitif ilişki izlenmiştir (ICC > 0,90, p = 0,01). Diğer yöntemler de altın standart yöntemle uyumlu bulunmuş; ancak en düşük uyum ellipsoid ve mid-sekans yöntemlerinde gözlenmiştir. Altın standart yöntemle diğer yöntemler arasındaki volüm farklılığının sayısal değerlendirilmesinde en yakın volüm değerleri free-hand yöntemle (RMSE: 686),volüm değerlerinin en farklı çıktığı yöntem elipsoid yöntem (RMSE: 891) olmuştur. Her iki gözlemcinin de yaptıkları MKGS'larında yöntemler arasında anlamlı bir farklılık saptanmamıştır (p >0,05). BT görüntüleri üzerinden yapılan sınıflandırmalarda iki gözlemci arasında (ICC > 0,70, p = 0,01), MR görünteleri üzerinden yapılan sınıflandırmada (ICC > 0,90, p = 0,01) yüksek-orta derecede uyum gözlenmiştir. Altın standart yöntemle saptanan MKGS'ların diğer yöntemler ile elde edilen grup verilerinin karşılaştırılmasında elipsoid ve free-hand yöntemle, altın standart yöntemin grup 1B olarak belirlediği iki hastada farklılık tespit edilmemiştir. Grup1C-E arasında değişiklikler izlenmiş olup bu yöntemlerle tedavi endikasyonunu değiştirecek gurp değişikiği izlenmemiştir. Mid-sekans ve Atlamalı Manuel Segmentasyon yöntemiyle altın standart yöntemin grup 1C olarak tanımladığı iki hastayı yanlış olarak grup 1B olarak sınıflandırılmıştır. Grup 1B tedavi tedavi almadığından iki hasta yanlış tanı almıştır. Grup tutarlılığı açısından altın standart yöntemle en tutarlı yöntem free-hand yöntemi olmuştur (K: 0,90, p = 0,01) Altın standart metodla karşılaştırmada grup tutarlılığı açısından en düşük uyum gösteren yöntem, elipsoid yöntem (K: 0,73, p = 0,01) olmuştur. Çalışmamızda altın standart yöntemle karşılaştırmada en düşük uyumu MR görüntüleri üzerinden yapılan değerlendirmelerde mid-sekans yöntemi göstermiştir (K: 0,64, p = 0,01). Literatürde manuel segmentasyon ile diğer yöntemlerin MKGS karşılaştırmasına dair yeterli veri bulunamamıştır. Elipsoid yöntem ile manuel segmentasyon yönteminin karşılaştırılmasına dair çalışmalar mevcut olupbulgularımız benzerdir. Sonuç: Çalışmamız, ODPKBH'da tek ve toplam böbrek volümünün hesaplanmasında literatürde tanımlanan yöntemlerin karşılaştırılması açısından örnek teşkil etmektedir. Toplam böbrek volümünün ölçümü için en hızlı ve doğru yöntemin belirlenmesi, özellikle tedavi endikasyonunun saptanmasında önemli bir yer tutmaktadır. Çalışmamız, özellikle atlamalı manuel segmentasyon yöntemi ile diğer yöntemlerden elde edilen MKGS karşılaştırması açısından literatürde bir ilktir. Genel olarak daha basit yöntemler olarak tanımlayabileceğimiz ellipsoid, mid-sekans ve atlamalı manuel segmentasyon yöntemlerinin, süre açısından büyük avantaj sağladığı ve genel olarak tutarlı kabul edilebileceği görülmüştür. Kompleks yöntemler olan manuel segmentasyon ve free-hand yöntemlerinin ise uzun ve zahmetli olduğu belirlenmiştir. Özellikle free-hand yöntemi, altın standarta yakın tutarlılık göstermekte ve süre açısından avantaj sağlamaktadır. TBV ve MKGS belirlenmesinde doğru yöntemin seçilmesi için ek çalışmalara ve teknolojik gelişmelere ihtiyaç olduğu sonucuna varılmıştır. Anahtar kelimeler: Otozomal Dominant Polikistik Böbrek Hastalığı, Manuel Segmentasyon, Ellipsoid Yöntem, Böbrek Hacmi