Aile sağlığı merkezinde izlenen 65 yaş üstü bireylerin uyku kalitesinin değerlendirilmesi ve eşlik eden sağlık sorunlarıyla ilişkisi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANTALYA SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: FATOŞ EYLÜL SEÇKİN
Danışman: Mehmet ÖZEN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Giriş: Organizmanın dinlenerek enerji kullanımını dengelediği, onarıcı özelliğiyle insan bedeni için vazgeçilmez ve yararlı bir fizyolojik süreç olan uyku yaşamın üçte birini içeren aktif bir dönemdir. Uykuyla ilişkili bozukluklar; özellikle eşlik eden hastalıkların varlığında birçok sistemi olumsuz etkileyen ve mortaliteyi artıran önemli bir halk sağlığı sorunudur. Yaş arttıkça, uykuyla ilgili sorunlar da yaygın olarak görülür ve giderek artan yaşlı nüfusu göz önüne alındığında, yaşlılarda uyku kalitesinin bozuk olmasının yaşam kalitesini olumsuz etkileyeceği ortadadır. Ayrıca, yaşlılarda sıklıkla görülen eşlik eden sağlık sorunlarının da uyku kalitesini etkilediği belirlenmiştir. Eşlik eden hastalıklar ve kullanılan ilaçların etkisinin olduğunu gösteren araştırmalar bulunmaktadır. Bu çalışma kapsamında 65 yaş üstü bireylerin uyku kalitesi Pittsburgh Uyku Kalitesi İndeksi (PUKİ) kullanılarak belirlenmiş ve uyku kalitesine, eşlik eden sağlık sorunlarının etkisinin olup olmadığı incelenmiştir. Yöntem: Araştırma 25 Nisan 2022 – 31 Aralık 2022 tarihleri arasında Antalya Konyaaltı 16 Nolu 125. Yıl Aile Sağlığı Merkezi 0704005 Nolu Aile Hekimliği Birimi'ne başvuran 65 yaş ve üstü 388 hastaya uygulanmıştır. Katılımcılarla yüz yüze görüşülerek çalışma hakkında bilgi verilip onam alındıktan sonra, sosyodemografik bilgileri, kronik hastalıkları ve kullandığı ilaçları sorgulayan 11 soruluk anket doldurulmuştur. Daha sonra katılımcıların son bir aylık sürede uyku kalitesini ve uyku bozukluğunu değerlendiren PUKİ uygulanmıştır. Sonuçlar yazılı olarak kaydedilmiş, veriler Statistical Package for the Social Sciences (IBM, SPSS Statistics, 22.0) paket programı ile değerlendirilmiştir. Bulgular: Çalışmaya dahil edilen 388 hastanın yaş ortalaması 72±5 yıldır. PUKİ ortalama skoru 7±4 olarak hesaplanmıştır. PUKİ skoru kadınlarda [8(5-11)] erkeklere [6(4-9)] göre anlamlı olarak daha yüksek bulunmuştur (p<0,001). PUKİ skoru sigara kullanmayanlarda 7(5-10) iken kullananlarda 6(4-8) olarak hesaplanmıştır ve bu fark istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (p=0,043). PUKİ skoru alkol kullanmayanlarda 7(5-10) iken kullananlarda 5(3-8) olarak hesaplanmıştır ve bu fark istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (p=0,007). PUKİ skoru şekerleme yapmayanlarda 6(4-10) iken yapanlarda 8(5-11) olarak hesaplanmıştır ve bu fark istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (p=0,004). PUKİ skoru uyku kalite ve süresi kötü olmasına rağmen uyku kalitesi sorusuna iyi yanıtı vermeyen hastalarda 6(4-10) iken iyi yanıtını veren hastalarda 9(7-10) olarak hesaplanmıştır ve bu fark da istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (p=0,003). Ek hastalıklara göre yapılan analizlerde hipertansiyonu (HT) olan hastalarda olmayanlara göre [7(5-11) ve 5(4-8); p<0,001)], kalp hastalığı olan hastalarda olmayanlara göre [8(5-10) ve 6(4-10); p=0,025)], akciğer hastalığı olan hastalarda olmayanlara göre [8(5-11) ve 6(4-10); p=0,033)], tiroid hastalığı olan hastalarda olmayanlara göre [8(7-13) ve 6(4-10); p=0,001)], psikiyatrik hastalıkları olan hastalarda olmayanlara göre [8(6-12) ve 6(4-10); p=0,001)], gastrointestinal sistem (GİS) hastalıkları olan hastalarda olmayanlara göre [9(5-13) ve 6(4-10); p<0,001)] anlamlı olarak daha yüksek bulunmuştur. Kullanılan ilaç sayılarına göre PUKİ skorları analiz edilmiş ve aradaki fark anlamlı bulunmuştur (p<0,001). Hiç ilaç kullanmayan hastaların PUKİ skorları 1-4 ilaç kullanan (p<0,001) ve beş ve üzeri ilaç kullanan (p<0,001) hastalardan anlamlı olarak daha düşük bulunmuştur. Sonuç: Yaşlı nüfusta uyku bozukluğunun yüksek oranda olduğu ve bir sağlık sorunu oluşturduğu gözlemlenmiştir. Ayrıca kardiyovasküler hastalık, solunum hastalıkları, psikiyatrik hastalıklar, gastrointestinal hastalıklar ve tiroid hastalıkları olan grupta, uyku bozukluğu daha yüksek oranda gözlemlenmiştir. Kullanılan ilaç sayısının artması da, uyku kalitesini olumsuz etkilemektedir. Bu nedenle yaşlı hastaların birinci basamakta değerlendirilmesi yapılırken bütüncül yaklaşımla uykuyla ilgili sorgulamanın eklenmesi ve akılcı ilaç kullanımı kriterlerine göre ilaçları değerlendirilerek gereksiz ilaç kullanımının önüne geçilmesi gerekmektedir. Gün içinde şekerleme yapanlarda uyku kalitesinin kötü olması ve bazı hastaların uyku sorunu olduğunun farkında olmaması göz önüne alındığında; bu konuda farkındalığı arttırmak için, uyku kalitesine yönelik kapsamlı öykü alınması önem arz etmektedir. Yaşlılara uyku hijyeni hakkında eğitim verilmesi de daha kaliteli uyku için gerekli olan bir yaklaşımdır.