Şizofreni hastalarının bakım veren yükü ve hasta cinsiyetinin bakım veren yüküne etkisi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, KONYA SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2018
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: RECEP BAŞARAN
Danışman: İkbal İNANLI
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Giriş Şizofreni; genç yaşta başlayan,duygu,düşünce,davranış ve işlevselliği etkileyen, kronik seyirli bir hastalık olması nedeniyle hem hastayı, hem de aile üyelerini olumsuz etkilemektedir.Şizofreni hastasına bakım veren aile üyesi;fiziksel,duygusal,sosyal ve ekonomik anlamda güçlüklerle karşı karşıyadır. Çalışmamızda; şizofreni tanılı hastalara bakım verenlerin bakım yükünün değerlendirilmesi ve bakım yüküne cinsiyet ve diğer sosyodemografik ve klinik özelliklerin etkisinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Gereç ve yöntem Çalışmaya en az bir yıldır tedavi altında olan yüz şizofreni hastası (50 erkek, 50 kadın) ve bakım verenleri dahil edildi. Profesyonel bakım verenler çalışmaya dahil edilmedi. Bakım veren ve hastaların sosyodemografik ve klinik özellikleri kaydedildi. Bakım veren yükü Zarit Bakıcı Yük Ölçeği (ZBYÖ) ile değerlendirildi. Ek olarak, bakım verenlere Hamilton Anksiyete Derecelendirme Ölçeği (HAM-A), Hamilton Depresyon Derecelendirme Ölçeği (HAM-D) ve Semptom Tarama Listesi (SCL-90R) uygulandı. Hastalara ise Morisky Uyum Ölçeği (MUÖ), İçgörü Değelendirme Ölçeği (İDÖ), Klinik Global İzlenim Ölçeği (CGI), Calgary Şizofrenide Depresyon Ölçeği (CŞDÖ), Pozitif ve Negatif Belirtiler Ölçeği (PANSS), Şizofreni Hastalarında İşlevsel İyileşme Ölçeği (ŞİLÖ) ve Global Değerlendirme Ölçeği (GAS) uygulandı. Bulgular Erkek hastalara bakım verenlerde kadın hastalara bakım verenlere kıyasla HAM-A (p <0.001), HAM-D (p <0.001), tüm ZBYÖ toplam ve alt ölçekleri (p <0.001), tüm SCL90R toplam ve alt ölçekleri (p <0.001) daha yüksek bulundu. Kadın bakım verenlerde ZBYÖ-toplam (p=0.022), ZBYÖ- ruhsal gerginlik ve özel yaşamın bozulması skoru (p=0.016) ve ZBYÖ-ekonomik yük skoru (p=0.002) ve SCL-90R-somatizasyon skoru (p=0.035) erkek bakım verenlerden daha yüksekti. Erkek hastalarda PANSS-genel psikopatoloji (p=0.032) ve CŞDÖ (p<0001) skorları kadın hastalardan daha yüksek, İDÖ (p=0.012) skorlarıysa kadın hastalardan daha düşüktü. Hastanın evlilik yaşı (p=0.006), toplam eğitim süresi (p=0.003), hastanede yatış sayısı (p=0.007), hastanede yatış süresi (p=0.001) toplam ZBYÖ skorlarıyla pozitif yönde, çocuk sayısı (p=0.010) negatif yönde koreleydi. Kentsel bölgede yaşayan hastalarda toplam ZBYÖ skoru daha yüksekti (p=0.003). Benzer şekilde, sigara içenlerde (p = 0.002) ve adli olaya dahil olan hastalarda (p = 0.044)toplam ZBYÖ skoru daha yüksekti. Toplam ZBYÖ skoru PANSS-pozitif (p=0.009), PANSS-genel psikopatoloji (p=0.005), PANSS-toplam skor (p=0.004), CŞDÖ skoru (p<0.001) ile pozitif yönde, İDÖ (p=0.009), ŞİLÖ-sağlık ve tedavi (p=0.045), ŞİLÖ-toplam skoruyla (p=0.028) negatif yönde koreleydi. Ek olarak toplam ZBYÖ skorları GAS kategorisi kötü olan hastalarda daha yüksekti (p=0.020). Kentsel bölgelerde yaşayan bakım verenlerde toplam ZBYÖ skorları daha yüksekti (p=0.020). HAM-A (p <0.001), HAM-D (p <0.001) ve SCL-90R tüm ölçek skorları ile toplam ZBYÖ skoru pozitif yönde koreleydi. Multiple regresyon analizinde hastaların erkek cinsiyette olması (t=4.995, p<0.001), şehir-ilçede yaşaması (t=2.929, p=0.004) ve bakım verenlerin HAM-D skorlarının (t=4.549, p<0.001) toplam ZBYÖ skorlarında belirleyici olduğu görüldü (R2=0.722, F=17.020, p<0.001). Sonuç Çalışmamızda şizofreni hastalarına bakım verenlerde; hastaların ve bakım verenlerin sosyodemografik özelliklerinin ve klinik özelliklerinin bakım yüküyle ilişkili olduğu belirlenmiştir. Bakım yükü; erkek şizofreni hastalarına bakım verenlerde; kadın şizofreni hastalarına göre daha yüksektir ve tüm alanları olumsuz etkilemektedir. Ayrıca erkek hastalara bakım verenlerde anksiyete, depresyon belirtileri ile SCL-90R ile ölçülen tüm psikiyatrik belirtiler daha yüksekti. Erkek şizofreni hastalarına bakım verenler hem bakım yükü, hem psikiyatrik belirti ve hastalık yaşama açısından daha büyük risk taşımaktadırlar. Ayrıca; hastanın erkek cinsiyette olması, hastanın kentte yaşıyor olması ve bakım verenin depresyonda olması bakım yükünün belirleyici faktörleri olarak belirlendi. Şizofreni hastalarına bakım verenler ciddi olarak bakım yükü ve psikiyatrik morbidite riski taşımakta olup özellikle hasta erkek olduğunda tanımlanan riskler daha yüksektir. Bakım verenlerin tanımlanan riskler açısından değerlendirilmesi ve gerekli müdahalelerin yapılması hem hasta hem de bakım veren için olumlu katkılar sağlayabilir.