Geriatrik popülasyonda qcancer skoru aracılığıyla kanser riskinin hesaplanması
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BETÜL BÜYÜKKABA
Danışman: Zuhal Aydan SAĞLAM
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Giriş: Kanserler, kalp hastalıklarından sonra ölümün önde gelen ikincil sebebidir. Kanser vakalarının neredeyse yarısı ve kanser kaynaklı ölümlerin yaklaşık 2/3'ü geriatrik popülasyonda görülür. Farklı kanser türleri için kullanımda olan pek çok kanser tarama metodu olmasına rağmen, bunların hiçbiri tüm kanser türleri hakkında risk tayininde bulunan ve dünyaca kabul gören bir konumda değildir. QCancer risk ölçeği çeşitli semptom, bulgu ve demografik verileri kullanarak bir bireyde hem kanser gelişme riskini ve hem de farklı kanser türlerinin ayrı ayrı ortaya çıkma riskini tahmin eden bir ölçektir. Bu çalışmada 65 yaş ve üstündeki bireylerde QCancer risk ölçeği aracılığıyla kişilerin kanser risklerinin tayin edilmesi ve bu skorların demografik verilerle olan ilişkisinin incelenmesi amaçlanmıştır. Gereç-Yöntem: Bu kesitsel çalışma 01 Aralık 2020-30 Nisan 2021 tarihleri arasında Halkalı Aile Sağlığı Merkezi'nde, 65-89 yaş aralığındaki gönüllülerle yürütülmüştür. Katılımcıların demografik verileri not edildi, QCancer ölçek soruları sorgulandı ve hesaplanan QCancer risk skorları kaydedildi. Katılımcılar cinsiyet, medeni durum, öğrenim düzeyi, beslenme alışkanlıkları, fiziksel aktivite sıklığı ve komorbid hastalıkları dikkate alınarak QCancer risk skorları açısından analiz edildi. Bulgular: Çalışmaya 447 gönüllü dahil edildi. Bunların 247'si kadın ve 291'i evli idi. Öğrenim düzeyi 5 yıl ve altında olanların oranı %82,1 idi. Gönüllülerin %95,5'i dengeli besleniyor olup; %55,4'ü hiç fiziksel aktivite yapmıyor idi. Katılımcıların %83,7'si 25 kg/m2 'nin üzerinde bir beden kitle indeksine sahipti. QCancer ölçeğindeki parametreler dikkate alındığında en sık saptanan semptomların karında şişkinlik ve hazımsızlık, en sık bulgunun ise gece terlemesi olduğu görüldü. En sık rastlanan komorbid hastalık ise hipertansiyon idi (%67,8). Gönüllülerin QCancer ölçeği ile hesaplanan bazal riski 1,93 (2,13±0,69), QCancer risk skoru 8,34 (16,54±19,64) olarak tespit edildi ve bağıl riskin 4 (7,94±9,98) kat olduğu hesaplandı. Her bir kansere ait QCancer risk ix skorları incelendiğinde, riski en yüksek saptanan kanserlerin prostat kanseri, meme kanseri ve kolorektal kanserler olduğu gözlendi. QCancer risk skoru erkeklerde kadınlardan daha yüksek saptandı. Akciğer, gastroözofageal ve böbrek kanseri risk skoru erkeklerde daha yüksekken, pankreas kanseri risk skoru kadınlarda daha yüksek idi. Yapılan korelasyon analizinde QCancer skoru ile yaş, boy ve sigara-paket yıl arasında pozitif yönlü, beden kitle indeksi ile ise negatif yönlü anlamlı düzeyde korelasyon saptandı. Yapılan regresyon analizinde QCancer risk skorunun 8,34'ten büyük olmasını predikte eden faktörlerin erkek cinsiyet, sigara içiciliği ve hipertansiyon varlığı olduğu; aylık <2000 TL gelire sahip olmanın ise QCancer risk skorunu düşürdüğü sonucuna varıldı. Sonuç: QCancer ölçeği, bir kişide mevcut olmayan herhangi bir kansere ait riski tayin etmede kullanılabilir kolay bir ölçektir. Fakat elde edilen kanser riskinin test sorularına verilen subjektif yanıtlardan dolayı yeterince güvenilir olmayabileceği akılda tutulmalıdır. Dolayısıyla bu ölçeğin tarama metodu olarak kullanılabilmesi için çok merkezli ve yüksek sayıda katılımcı ile yapılan ve kanser riski yüksek tespit edilen kişilerin ilgili kanserler açısından tarandığı çalışmalara ihtiyaç vardır. Anahtar Kelimeler: QCancer, kanser, tarama, yaşlılık