Yaşlı ve erişkin popülasyonda akut pankreatitin klinik ve laboratuar bulgularının değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL ŞİŞLİ HAMİDİYE ETFAL SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MUSTAFA YAŞA
Danışman: Aslıhan ÇALIM
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:ÖZET Amaç: Bu çalışma, İç Hastalıkları servisinde yatan 65 yaş altı ve 65 yaş ve üzeri akut pankreatit tanılı hastalarda başvuru şikayetleri, hastalığın şiddeti, klinik seyri ve laboratuvar bulguları arasındaki benzerlik ve farklılıkları değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Ayrıca, bu iki yaş grubunda yatış süresi, hastalık komplikasyonları, ERCP gereksinimi, cerrahi müdahale ihtiyacı ve mortalite açısından farklılıkların araştırılması hedeflenmiştir. Gereç ve Yöntem: Bu çalışma, Aralık 2021 ile Aralık 2023 tarihleri arasında Seyrantepe Hamidiye Etfal Eğitim ve Araştırma Hastanesi İç Hastalıkları servisinde akut pankreatit tanısı ile hospitalize edilen 182 erişkin hastanın verilerinin retrospektif olarak incelenmesiyle gerçekleştirildi. Veriler hastane bilgi sistemi üzerinden geriye dönük olarak elde edildi. Çalışmaya, 18 yaş ve üzerindeki, akut pankreatit tanısıyla yatarak tedavi görmüş ve tıbbi kayıtlarına eksiksiz şekilde ulaşılabilen hastalar dâhil edilip; 18 yaş altı bireyler, gebeler, başka bir kuruma sevk edilenler, kronik pankreatit tanısı alanlar ve post-ERCP pankreatit gelişen olgular dışlandı. Akut pankreatit tanısı; tipik karın ağrısı, serum amilaz/lipaz düzeylerinin normalin üç katından fazla olması ve radyolojik görüntüleme bulgularından en az ikisinin varlığına göre konulmuştur. Hastalara ait yaş, cinsiyet, alkol ve sigara kullanımı, eşlik eden hastalıklar, başvuru şikayetleri, hastanede yatış süresi, yoğun bakım ünitesi yatış ihtiyacı ve ERCP uygulanıp uygulanmadığı gibi klinik veriler kaydedildi. Ayrıca laboratuvar parametreleri ve görüntüleme bulguları retrospektif olarak değerlendirilip; pankreatit etiyolojileri, uygulanan tedavi yöntemleri, mortalite durumu analiz edildi. Ayrıca her bir hastanın hastalık şiddetini değerlendirmek amacıyla BISAP skoru, Atlanta sınıflaması ve Balthazar skoru hesaplandı. Hastalar yaşlarına göre 65 yaş altı ve 65 yaş ve üzeri olmak üzere iki gruba ayrılarak demografik, klinik, laboratuvar ve prognostik özellikler açısından karşılaştırıldı. Bulgular: Çalışmaya toplam 182 hasta dahil edilmiştir. Genel yaş ortalaması 59.5 ± 18.1 yıl (19–100) olarak belirlenmiş olup, hastalar yaş kriterine göre iki gruba ayrılmıştır: 65 yaş altı grupta yaş ortalaması 46.5 ± 11.1 yıl (19–64), 65 yaş ve üzeri grupta ise 76.9 ± 8.4 yıl (65–100) olarak hesaplanmıştır. Cinsiyet dağılımı açısından genel popülasyonda hastaların %51.1'i erkek, %48.9'u kadın olup, yaş grupları arasında cinsiyet açısından anlamlı bir fark bulunmamıştır (p > 0.05). ix Klinik ve laboratuvar karşılaştırmalarında; konservatif tedavi, sigara ve alkol kullanımı 65 yaş altı grupta anlamlı olarak daha yüksek bulunmuştur. Buna karşın, hipertansiyon varlığı, BISAP skoru, hastanede yatış süresi, Atlanta sınıflaması, yoğun bakım ünitesine yatış ihtiyacı ve genel mortalite oranı 65 yaş ve üzeri grupta istatistiksel olarak anlamlı düzeyde daha yüksek tespit edilmiştir (p 0.05). Mortalite analizinde, tüm mortalite vakalarının 65 yaş ve üzeri grupta görülmesi istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (p < 0.05). Ayrıca, Eşlik eden hastalıklar bakımından Diabetes Mellitus, KOAH, hipertansiyon ve pankreatit etyolojilerinden idiopatik pankreatit ile hastaneye başvuru semptomlarından nefes darlığı şikayeti mortalite grubunda daha yüksek oranda tespit edilmiştir (p < 0.05). Laboratuvar parametreleri açısından ise, mortalite grubunda üre, CRP ve düzeltilmiş kalsiyum düzeyleri anlamlı derecede yüksek iken; hemoglobin ve albumin değerleri ise belirgin şekilde düşük olarak saptanmıştır (p < 0.05). Sonuç: Akut pankreatit, 65 yaş ve üzeri hastalarda daha yüksek BISAP ve Atlanta skoru, uzamış hastane yatış süresi, artmış inflamatuar belirteçler (CRP, prokalsitonin, lökosit) ve yüksek üre, kreatinin düzeyleri ile seyretmekte olup, daha yüksek komplikasyon ve mortalite oranları ile ilişkilendirilmiştir. Buna karşılık, 65 yaş altı grupta alkol kaynaklı pankreatit daha sık görülmüş ve sigara kullanımı daha yaygın bulunmuştur. Eşlik eden hastalıklar (özellikle hipertansiyon ve KOAH), yaşlı hastalarda akut pankreatitin seyrini ve mortalite riskini belirleyen önemli faktörler arasında yer almaktadır. Anahtar Kelimeler: Akut pankreatit, Klinik seyir, Mortalite, Yaşlı