Aile sağlığı merkezine başvuran erişkin bireylerde kanser taramalarına yönelik bilgi düzeyinin kanser korkusu ve tarama davranışı ile ilişkisinin değerlendirilmesi

---

Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL FATİH SULTAN MEHMET SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2026

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: TUĞÇE KÖSEOĞLU KIVIRCI

Danışman: Berrin TELATAR

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Amaç: Bu çalışma, aile sağlığı merkezine başvuran 30-70 yaş arası erişkin bireylerin kanser taramalarına yönelik bilgi düzeylerinin, kanser korkusu ve kanser tarama davranışları üzerindeki etkisini değerlendirmek amacıyla kesitsel ve tanımlayıcı tipte gerçekleştirilmiştir. Gereç ve Yöntem: Araştırma, İstanbul ilinde bir Aile Sağlığı Merkezi'nde yürütülmüştür. Çalışmaya dahil edilme kriterlerini karşılayan 30-70 yaş arası 449 birey dahil edilmiştir. Veriler; araştırmacılar tarafından hazırlanan sosyodemografik özellikler formu ile Kanser Taramalarına Yönelik Bilgi Ölçeği (KTYBÖ) ve Kanser Korkusu Ölçeği (KKÖ) kullanılarak yüz yüze toplanmıştır. Verilerin analizinde SPSS 22.0 programı kullanılmış; bağımsız örneklem t-testi, tek yönlü varyans analizi (ANOVA), Ki-kare testi, Pearson korelasyon ve regresyon analizleri uygulanmıştır. İstatistiksel anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak kabul edilmiştir. Bulgular: Kadınların KTYBÖ puanlarının erkeklere göre daha yüksek olduğu saptanmıştır (p<0,05). Yüksek eğitim düzeyi, sosyal güvence varlığı ve düzenli tarama davranışlarının daha yüksek bilgi düzeyi ile ilişkili olduğu belirlenmiştir (p<0,05). Kanser korkusu puanlarının erkeklerde, düşük gelir düzeyine sahip bireylerde ve tarama yaptırmayanlarda daha yüksek olduğu bulunmuştur (p<0,05). Kanser taramaları hakkında bilgi sahibi olan bireylerde bilgi düzeyinin daha yüksek, korku düzeyinin ise daha düşük olduğu saptanmıştır (p<0,001). KTYBÖ ile korku puanları arasında negatif yönlü anlamlı ilişki belirlenmiş; bilgi düzeyi arttıkça korku düzeyinin azaldığı görülmüştür (p<0,05). Lojistik regresyon analizinde, bilgi düzeyindeki artışın kanser taramaları hakkında bilgi sahibi olmama olasılığını azalttığı, korku düzeyindeki artışın ise artırdığı belirlenmiştir (sırasıyla p<0,001 ve p=0,001). Sonuç: Kanser taramalarına yönelik bilgi düzeyinin artmasının, kanser korkusunun azalması ve tarama davranışlarının olumlu yönde gelişmesi ile ilişkili olduğu belirlenmiştir. Özellikle erkekler, düşük gelir düzeyine sahip bireyler ve düzenli tarama yaptırmayan gruplarda bilgi eksikliği ve yüksek korku düzeyleri dikkat çekmiştir. Birinci basamakta yürütülecek eğitim ve danışmanlık hizmetlerinin kanser taramalarına katılımı artırabileceği düşünülmektedir. Anahtar Kelimeler: Kanser Tarama, Bilgi, Korku, Davranış