İnmeli hastalarda motor ve duyusal fonksiyonların denge üzerine etkisi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA ŞEHİR SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, FİZİK TEDAVİ VE REHABİLİTASYON ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2020
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BUSEM ATAR
Danışman: Ebru ALEMDAROĞLU
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Motor ve duyusal fonksiyon bozuklukları ile denge bozuklukları inme sonrasında sık karşımıza çıkan sorunlardır. Literatürde motor ve duyusal bozukluğu olan hemiplejik hastaların sadece motor etkilenmesi olan hastalara göre daha az başarılı yürüme sonuçlarına sahip oldukları, günlük yaşam aktivitelerinde daha az bağımsız oldukları bildirilmiş olup; motor ve duyusal fonksiyon kaybının denge üzerine etkisini gösteren kısıtlı sayıda çalışma mevcuttur. Bu nedenle çalışmamızda inme hastalarında görülen motor ve duyusal kayıpların, vücut dengesi üzerine etkisinin araştırılması amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Çalışmamıza yatarak tedavi alan veya ayaktan başvuran, Dünya Sağlık Örgütü kriterlerine göre inme tanısı konmuş, 18-80 yaş aralığında bulunan, kadın, erkek, inme sonrası geçen sürenin 3 ay ile 5 yıl arasında olduğu, tek taraflı inmesi olan, Fonksiyonel Ambulasyon Skalası (FAS) evre 2 ve üzerinde olan, test ve anket sorularını anlayabilen ve yanıt verebilen 64 hasta dahil edildi. Hastaların öyküsü alındı ve fizik muayeneleri yapıldı. Hastalara fonksiyonel durum değerlendirmesi için FAS, kognitif düzey değerlendirmesi için Mini Mental Durum Muayenesi (MMDM), günlük yaşam aktivitelerindeki bağımsızlığı değerlendirmek için KATZ Günlük Yaşam Aktiviteleri Ölçeği (KATZ GYA Ölçeği), inme şiddetini değerlendirmek için NIH İnme Skalası (NIHSS), motor fonksiyon değerlendirmesi için Fugl-Meyer Değerlendirme Skalası (FMDS), duyusal fonksiyonların değerlendirilmesi için Erasmus MC Nottingham Duyu Ölçeği (EmNSA), denge düzeylerinin değerlendirilmesi için Berg Denge Ölçeği (BDÖ), Zamanlı Kalk ve Yürü Testi (ZKYT) ve Fonksiyonel Uzanma Testi (FUT) ölçekleri uygulandı. Bulgular: Çalışmamızda denge bozukluğu görülmeyen gruba kıyasla denge bozukluğu görülen grupta; yaş (sırasıyla ortanca 62.5 yıl, 66 yıl), iskemik kalp hastalığı oranı (sırasıyla ortalama %13,6, %47,6) ve NIHSS skoru (sırasıyla ortanca 5 puan, 6 puan) istatistiksel anlamlı olarak daha yüksek iken; FAS derecesi (sırasıyla evre 4-5, evre 2-3-4), FUT düzeyi (sırasıyla ortalama 24,1±4,6 cm, 11,4±6,8 cm), KATZ GYA Ölçeği total puanı (sırasıyla ortanca 5 puan, 3puan) daha düşük idi. Hastaların motor fonksiyon değerlendirmesinde; denge bozukluğu görülmeyen grupla karşılaştırıldığında denge bozukluğu olan grupta Fugl Meyer Değerlendirme Skalası Alt Ekstremite Motor Subskalası (FMDS AEMS) (sırasıyla ortanca 28 puan, 18,5 puan), Fugl Meyer Değerlendirme Skalası Üst Ekstremite Motor Subskalası (FMDS ÜEMS) (sırasıyla ortanca 50 puan, 24 puan) ve Fugl Meyer Değerlendirme Skalası Total Skoru (FMDS TS) (sırasıyla ortanca 76 puan, 38,5 puan) skorları istatistiksel olarak anlamlı derecede daha düşüktü. Duyusal fonksiyonları değerlendiren test sonuçlarına bakıldığında dengesi normal olan gruba kıyasla denge bozukluğu görülen olgularda; üst ekstremitede pinprik duyu (PP) (sırasıyla ortanca 6,5 puan, 4,0 puan), propriosepsiyon (PRPS) (sırasıyla ortanca 8,0 puan, 7,5 puan) ve total duyu skoru (sırasıyla ortanca 22,5 puan, 12 puan), alt ekstremitede ise hafif dokunma (LT) (sırasıyla ortanca 8,0 puan, 4,0 puan), basınç (PR) (sırasıyla ortanca 7,5 puan, 4,0 puan), PP (sırasıyla ortanca 6,5 puan, 4,0 puan), PRPS (sırasıyla ortanca 8,0puan, 7.0 puan) ve total duyu skoru (sırasıyla ortanca 26 puan, 12 puan) istatistiksel anlamlı olarak daha düşük idi. Dengesi normal olan gruba göre dengesi bozuk olan olgularda alt ekstremite propriosepsiyon bozukluğu görülme sıklığı istatistiksel anlamlı olarak daha yüksek idi (sırasıyla %13,6, %42,9) (p=0,037). İleriye dönük adımsal eleme yöntemine göre dengesi normal olan grup ile dengesi bozuk olan grubu ayırt etmede en fazla belirleyici olan faktörler; FMDS AEMS, yaş ve EmNSA alt ekstremite (EmNSA AE) total duyu skoru idi. FMDS AEMS'deki her 5 birimlik azalma denge bozukluğunun görülme ihtimalini istatiksel anlamlı olarak 13.27 kat (%95 güven aralığı: 2.91-60.44), yaştaki her 10 yıllık artış denge bozukluğunun ortaya çıkma durumunu 6.01 kat (%95 güven aralığı: 1.78-20.23), EmNSA AE total duyu skorundaki her 10 puanlık azalmanın da denge bozukluğu ihtimalini istatistiksel anlamlı olarak 4.19 kat (%95 güven aralığı: 1.47-12.00) artırdığını bulduk. Çalışmamızın ikincil sonuçları arasında inmeli hastalarda düşme öyküsünü araştırdık. Düşme öyküsü olmayan gruba göre düşme öyküsü olan grupta inme süresi istatistiksel anlamlı olarak daha uzun idi (sırasıyla ortanca 5 yıl, 10 yıl) (p<0.001). Düşme öyküsü olmayan gruba kıyasla düşme öyküsü olan grubun NIHSS skoru (sırasıyla ortanca 7 puan, 6 puan) istatistiksel anlamlı olarak daha düşük; FAS (sırasıyla evre 2-3-4-5, evre 3-4-5), KATZ GYA Ölçeği (sırasıyla ortanca 3 puan, 5 puan), FMDS ÜEMS (sırasıyla ortanca 20,5 puan, 51 puan), FMDS TS (sırasıyla ortanca 42,5 puan, 77,5 puan) ve FUT düzeyleri ise (sırasıyla ortalama 13,7±8,5 cm, 18,4±8,2 cm) istatistiksel anlamlı olarak daha yüksekti. İleriye dönük adımsal eleme yöntemine göre düşme öyküsü olan grup ile düşme öyküsü olmayan grubu ayırt etmede en fazla belirleyici olan faktörleri; inme süresi ve KATZ GYA Ölçeği olarak bulduk; inme süresindeki her 1 yıllık artışın düşme riskini 7.45 kat (%95 güven aralığı: 1,473-37,718), KATZ GYA Ölçeği skorundaki her 1 puanlık artışın ise düşme riskini 1.54 kat (%95 güven aralığı: 1,002-2,390) artırdığını tespit ettik. Sonuç: İnmede motor ve duyusal fonksiyonlar denge üzerine etkilidir. Rehabilitasyon programlarında motor fonksiyonda ilerleme hedeflerinin yanında duyusal fonksiyonun değerlendirilmesi ve bozuk fonksiyonların düzeltilmesi denge bozukluğunun giderilmesinde faydalı olabilir. Anahtar Kelimeler: inme, motor fonksiyon, duyusal fonksiyon, denge