Sağlık algısı ile kanser taraması farkındalığı arasındaki ilişki
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İZMİR TEPECİK SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2019
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SEDA KARAKOYUNLU ŞEN
Danışman: Yasemin KILIÇ ÖZTÜRK
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: İnsan yaşam süresinin uzamasıyla bazı hastalıkların görülme sıklığı artmış olup, dolaylı olarak bu hastalıklardan etkilenen insan sayıları da artmıştır. Bu hastalıkların en önemlilerinden biri de kanserdir. Kanserden korunma ve tespit yollarından en önemlisi olan taramalar, kanser yükünü azaltmak amacıyla hemen hemen tüm dünyada önerilmekte ve yapılmaktadır. Kişilerin kanser taramalarını bilme ve yaptırma durumu ile sağlık algısı arasındaki ilişkiyi irdelemek çalışmanın temel amacıdır. Gereç ve yöntem: Kesitsel tanımlayıcı nitelikteki araştırma, Sağlık Bilimleri Üniversitesi Tepecik Eğitim ve Araştırma Hastanesi Aile hekimliği polikliniğinde yürütüldü. Araştırmanın evreni, 2019 yılı Ocak-Şubat-Mart aylarında polikliniğe başvuran bireyler olarak belirlendi. Çalışmada, polikliniğe başvuran hasta ve sağlıklı bireylere çalışma kısaca anlatılarak aydınlatılmış onamlarının alınmasını takiben 2 adet anket formu doldurtuldu. Birinci anket, demografik özelliklerin yer aldığı yaş, cinsiyet, okul durumu gibi bilgileri içermesinin yanı sıra kanser taramaları ile ilgili soruları da içeriyordu. İkinci anket ise 'Sağlık Algısı Ölçeği' idi. Araştırma kapsamında 322 katılımcı ile çalışma analiz edildi. Bulgular: Yaş ortalaması 42,62±14,87 olan çalışma grubunun %65,3'ünü kadınlar oluşturmaktaydı. Bireylerin %46,3'ü ilköğretim mezunu, %27,8'i üniversite ve %16,6'sı ise lise mezunu idi ve %28,4'ü işçi, %19,4'ü ev hanımı, %15'i emekli ve %10,3'ü memurdu. Çalışma grubunu oluşturan bireylerin yaklaşık yarısında kronik bir hastalık bulunmaktaydı. %31,9'u sigara kullandığını, %18,1'i alkol kullandığını, %13,8'i düzenli spor yaptığını, %52,8'i sağlıklı beslenmeye dikkat ettiğini belirtmiştir. Katılımcıların %30,3'ü ailesinde kanser tanısı bulunan bir bireyin bulunduğunu ifade etmiştir. Kanser taramalarının yapıldığını bilme durumuna göre incelendiğinde; %83,4'ü bildiğini (n=267) ifade etmiştir. Bu 267 kişiye hangi kanser taramalarından haberdar oldukları sorulduğunda; %77,2'si meme kanserine, %47,2'si kolon kanserine ve %74,9'u serviks kanserine yönelik taramaların yapıldığını bildiğini belirtmiştir. Bilgi kaynağı olarak %50 civarında sağlık personelleri gösterilmiştir. %39,4'u en az bir kez tarama yaptırdığını söylemiştir. 40 yaş ve üzerindeki kadınların %63,3'ü mamografi çektirdiğini, yaşı 30 ve üzerinde olan kadınların %58,5'i pap-smear yaptırdığını, yaşı 50 ve üzerinde olan bireylerin %22'si gaytada gizli kan testi, %14'ü kolonoskopi yaptırdığını ifade etmiştir. Pap-smear ve mamografi taramalarını yaptırmamaya gösterilen en sık sebep zaman ayıramamak iken, kolorektal kanseri için tarama yaptırmamaya gösterilen en sık sebep kişilerin taramalar ile ilgili bilgi eksikliğidir. Çalışma grubunun sağlık algısı ölçeğine dayanarak hesaplanan sağlık algısı puanı ortalaması 50,18±9,86'dır. Yaş arttıkça SAP (sağlık algısı puanı) değeri azalıyordu (p<0,001). SAP ile serviks ve meme kanseri taramaları için önerilen yaş sınırlarının altında yaptırma ve yaptırmama arasında anlamlılık bulunmaktadır. Kolonoskopi ve gaytada gizli kan testi yaptırma durumu değişkenleri ile puan ortalaması arasında anlamlı fark bulunmamaktadır. Sonuç: SAP değeri ile kanser taramaları arasında yaş sınırlı kısıtlı bir anlamlılık mevcuttur ve kanser taramaları farkındalığını arttırmak için daha çok bilgilendirme ve eğitim çalışması yapılması (özellikle kolorektal kanser taramaları için) önerilir. Anahtara kelimeler: sağlık algısı ölçeği, kanser taramaları, serviks kanseri, meme kanseri, kolorektal kanser