COVİD-19 sürecinde mide ve kolorektal kanserler: Pandeminin tanıdaki evre ve sağkalım üzerine etkisi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HÜSEYİN ANIL ÖZTÜRK
Danışman: Osman İNAN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Pandemi döneminde, ülkemizde sık görülen kanserlerden mide ve kolorektal kanser tanılarında gecikme olup olmadığını ve sağkalım üzerine etkisini değerlendirme amacı taşımaktadır. Gereç ve Yöntem: Bu araştırma tek merkezli retrospektif bir kohort çalışmasıdır. Araştırmamıza 1 Mart 2019-1 Mart 2022 tarihleri arasında mide ya da kolorektal kanser tanısı alan, Ankara Bilkent Şehir Hastanesi Onkoloji polikliniklerine tanı veya tedavi nedeniyle başvuran 18 yaşından büyük 999 hasta dahil edildi. Hastalar 3 ana tarih diliminde incelendi, 01/03/2019-29/02/2020 tarihleri arası birinci yıl, 01/03/2020-28/02/2021 tarihleri arası ikinci yıl, 01/03/2021-28/02/2022 tarihleri arası üçüncü yıl olarak incelendi. Sağkalım analizinde tüm grup hastalar 01/03/2023 tarihine kadar takip edildi. Bu tarihten sonra yaşamını yitiren hastalar çalışmamızda yaşıyor olarak kabul edildi. Çalışmamıza dahil edilen hastalarda yaş, cinsiyet, acil veya elektif tanı alma durumu, tanı yöntemi, patolojik tanı tarihi, semptomatik başvuru tarihi, tanıda hastalık durumu (lokalize, metastatik), hastanın aldığı ilk tedavi şekli (cerrahi, neoadjuvan kemoradyoterapi (KRT), palyatif kemoradyoterapi (KRT), tedavi alamadan exitus), sağkalım analizi (ay) parametreleri tarandı. Bulgular: Bu çalışmada mide ve kolorektal kanser tanılı 999 hasta retrospektif olarak tarandı ve hastaların sağkalım analizi yapılırken 01/03/2023 tarihi baz alındı. Hastaların yaş ortalaması 61,5 idi, hastaların 320'si (%32,0) kadın, 679'u (%68,0) erkekti. Hastaların 508'i (%50,9) mide kanseri, 300'ü (%30,0) kolon kanseri, 191'i (%19,1) rektum kanseri tanısı almıştı. Patolojik tanı alma tarihine göre 01/03/2019- 29/02/2020 tarihleri arasında 277 (%27,7), 01/03/2020-28/02/2021 tarihleri arasında 327 (%32,7), 01/03/2021-28/02/2022 tarihleri arasında 395 (%39,6) hasta mevcuttu. Tanıda 612 (%61,3) hastanın lokal ve bölgesel hastalığı olduğunu, 387 (%38,7) hastanın metastatik hastalığı olduğunu saptadık. Lokalize veya metastatik hastalıkta cinsiyet grupları arasında fark yoktu (p=0.29). Hastalık tanısına göre acil tanı alma arasında fark bulunmuştur ve acil tanı alan 86 hastanın 70'inin (%81,4) kolon kanseri olduğu görüldü (p<0,001). Tanıda hastalık durumuna göre patolojik tanı alma tarihi dilimleri arasında anlamlı fark bulundu (p=0,05). Özellikle pandeminin ilk 6 ayına denk gelen 03/2020-08/2020 tarihlerinde tanı anında lokalize hastalık oranı %51'di. x Araştırmamıza dahil ettiğimiz tüm hasta gruplarının takip süresi boyunca medyan sağkalım 52 ay (29,3-74,6) olarak bulundu. Tüm gruplarda medyan sağkalım kadınlarda 22,2 (0,5-52,7) ay ve erkeklerde 20,2 (0,5-52,0) ay olarak bulundu ve cinsiyetler arasında fark bulunmadı (p=0,46). Hastalık tanısına göre tüm gruplar arasında sağkalım açısından istatiksel olarak anlamlı farklılık bulundu (p<0,001). Mide kanseri tanısı alanlarda medyan sağkalım 17,0 ay (0,5-52,7) ile en kısaydı. Tüm gruplarda 1.yıl, 2.yıl ve 3.yıl arasında sağkalım açısından fark saptanmadı (p=0,35). Semptomatik başvurudan tanıya kadar geçen ortanca sürenin 1,1 ay (1,0-12,6) olduğu 2. yılda bu sürenin 1,3 (0,03-10,4) ay olarak geciktiği görüldü. Sonuç: Önümüzdeki 10 yılda bu gecikmenin etkisi her üç kanser grubu için sağkalım oranında düşmeyle sonuçlanabilir. Olası başka bir pandemi durumunda, tarama programlarının ve sağlık hizmetlerinin aksamaması için acil durum planlarında pandemiye yönelik revizyonlara gidilmesi ve kaynak yönetimi planlarının etkili bir biçimde oluşturulması gereklidir. Anahtar Kelimeler: COVID-19, evre, kolorektal kanser, mide kanseri, pandemi, sağkalım.