Kadınlarda human papilloma virus bağışıklama için tutum ve inanç
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL BAĞCILAR SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: FATMA OLGU KARA ŞAHİN
Danışman: Murat ALTUNTAŞ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Çalışmamız, doğurganlık çağındaki kadınlarda HPV bağışıklamasına yönelik tutum ve inançları HPV aşısı özelinde belirlemeyi amaçlamaktadır. Gereç ve Yöntem: Bu araştırma, İstanbul Esenyurt 11 No'lu Aile Sağlığı Merkezi 34.18.097 numaralı Aile Hekimliği Birimi'nde, tek merkezli bir çalışma olarak yürütülmüştür. Birime kayıtlı 824 kadın arasından, araştırma kriterlerini karşılayan ve çalışmaya katılmaya gönüllü olan bireyler arasından, %95 güven düzeyi ve %5 hata payına göre basit rastgele örnekleme yöntemiyle belirlenen en az 267 kişilik örneklem grubuna ulaşılmıştır. Katılımcılara, muayene sonrası sözel ve yazılı onam alınarak, ayrı bir odada yaklaşık 15 dakika süren ve 26 sorudan oluşan anket formu uygulanmıştır. Bu anketle katılımcıların sosyodemografik özellikleri, HPV ve serviks kanseri ilişkisine dair bilgi düzeyleri, tarama testleri ve HPV aşısına yönelik tutum ve farkındalıkları değerlendirilmiştir. Ayrıca, HPV aşısına yönelik bireysel tutum ve inançları ölçmek amacıyla Karolina HPV Aşılama Tutumları ve İnançları Ölçeği (KHATİÖ) kullanılmıştır. Veriler yüz yüze görüşme tekniğiyle toplanmış ve IBM SPSS Statistics 25.0 yazılımı ile analiz edilmiştir. Normallik varsayımlarının karşılanmaması nedeniyle analizlerde non-parametrik testler (Spearman korelasyon, Mann-Whitney U, Kruskal-Wallis H ve gerektiğinde Dunn's testi) tercih edilmiş olup, anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak kabul edilmiştir. Bulgular: Çalışmaya katılan kadınların yaş ortalaması 39,71±5,63 yıl olup, ilk cinsel aktivite yaşı ortalama 19,69±2,85 yıl olarak belirlenmiştir. Katılımcıların %86,1'i evli, %44,8'i ilköğretim, %38,1'i lise ve %17,1'i üniversite veya üzeri eğitime sahiptir. Katılımcıların %42,3'ü ev hanımı, %22,1'i işçi, %10,7'si memur, %6,0'ı emekli ve %18,9'u diğer meslek gruplarındandır. Katılımcıların %52,7'si cinsel yolla bulaşan hastalıklar hakkında yeterli bilgiye sahip olduğunu belirtmiştir. HPV farkındalığı düşük düzeyde olup, katılımcıların %52,3'ü HPV'yi daha önce duymadığını, yalnızca %29,2'si duyduğunu ifade etmiştir. HPV ile serviks kanseri arasındaki ilişkiyi bilenlerin oranı %40,2 iken, %44,5'i bu ilişkiyi bilmediğini belirtmiştir. HPV-Smear tarama testini bilenlerin oranı %73,3, bu testi yaptıranların oranı ise %72,6'dır. Testi yaptıranlar en sık Aile Sağlığı Merkezleri'ni (%43,3) tercih etmiştir. Katılımcıların %79,7'si HPV-Smear testinin ASM'lerde yapıldığını bilmekte, %68,3'üne aile hekimi veya hemşiresi tarafından bu test önerilmiştir. Katılımcıların %47,7'si virüslerin kansere neden olabileceğini düşünürken, %20,6'sı bu görüşe katılmamaktadır. Ailesinde serviks kanseri öyküsü bulunanların oranı %20,6'dır. HPV taraması yaptıranlar arasında pozitif sonuç oranı %17,2'dir. HPV aşısı farkındalığı %44,5 iken, aşı yaptırmış olanların oranı sadece %13,9'dur. Katılımcıların %50'si aşı yaptırma konusunda kararsızken, yalnızca %27,7'si aşı yaptırmayı düşüneceğini belirtmiştir. Aşı yaptırma davranışı sosyal çevreyle ilişkili olup, katılımcıların %37'si çevresinde aşı yaptıran birinin olduğunu ifade etmiştir. Kız çocuklarına HPV aşısı yaptırmayı düşünenlerin oranı %44,3 iken, erkek çocuklar için bu oran %40,2'dir. Katılımcıların %42,3'üne aile hekimi tarafından HPV aşısı hakkında bilgi verilmiştir. Sonuçlar: Bu çalışma, doğurganlık çağındaki kadınlar arasında HPV enfeksiyonu, serviks kanseri ve HPV aşısına ilişkin bilgi, farkındalık, tutum ve inanç düzeylerinin istenilen düzeyin oldukça altında olduğunu ortaya koymuştur. HPV aşısı hakkında bilgi sahibi olma oranı oldukça düşüktür. Bilgi sahibi olanların ise tutumlarının aşılama davranışına dönüşme oranı oldukça düşüktür. Eğitim düzeyinin artmasıyla birlikte aşılama konusundaki olumsuz algılar azalmakta ve olumlu tutumlar güçlenmektedir. Birinci basamak sağlık hizmetlerinin, özellikle Aile Sağlığı Merkezleri'nin, bilgi aktarımı ve yönlendirme yoluyla bireylerin aşı ve tarama davranışlarını olumlu yönde etkilediği görülmüştür. Ayrıca sosyal çevrenin aşılama kararları üzerindeki etkisi dikkate değerdir. Türkiye'de HPV aşısının ulusal aşı programına dahil edilmesi önemli bir adım olmakla birlikte, halkı doğru bilgilendirmeye yönelik sürdürülebilir eğitim ve farkındalık çalışmaları, aşılama oranlarını artırmada temel strateji olmalıdır.