Subakut İnmeli Hastalarda Fonksiyonel Elektrik Stimulasyonu ile Destekli Üst Ekstremite Ergometresinin Aerobik Kapasite ve Üst Ekstremite Fonksiyonuna Etkisi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA ŞEHİR SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BANU ECE SAVTOK GÜLER
Danışman: Ebru ALEMDAROĞLU
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: İnme sonrası dönemde üst ekstremite fonksiyon kaybı, hastaların fonksiyonel bağımsızlığını ve yaşam kalitesini önemli ölçüde etkileyen temel sorunlardan biridir. Kardiyorespiratuvar kapasitedeki azalma da rehabilitasyon sürecini olumsuz yönde etkilemektedir. Fonksiyonel elektriksel stimülasyon (FES) destekli egzersiz uygulamalarının kas aktivasyonunu artırarak motor fonksiyonlar ve aerobik kapasite üzerinde olumlu etkiler sağlayabileceği düşünülmektedir. Ancak üst ekstremiteye yönelik FES destekli ergometre uygulamalarına ilişkin literatür sınırlıdır. Bu çalışmada, inmeli hastalarda konvansiyonel rehabilitasyona eklenen üst ekstremite ergometresi ile FES destekli üst ekstremite ergometresinin aerobik kapasite, motor fonksiyon, duyu fonksiyonları, fonksiyonel bağımsızlık ve yaşam kalitesi üzerindeki etkilerinin karşılaştırılması amaçlandı. Gereç ve Yöntem: Randomize kontrollü prospektif olarak planlanan bu çalışmaya 23 subakut inmeli hasta dahil edildi. Dahil edilen hastalar konvansiyonel rehabilitasyon programına ek olarak üst ekstremite ergometresi uygulanan kontrol grubu (Grup 1, n=11) ve konvansiyonel rehabilitasyon programına ek olarak FES destekli üst ekstremite ergometresi uygulanan çalışma grubu (Grup 2, n=12) şeklinde iki gruba ayrıldı. Tüm hastalara 4 hafta süreyle haftada 3 gün olmak üzere toplam 10 seans orta yoğunlukta aerobik egzersiz programı uygulandı. Hastalar tedavi öncesi ve sonrası değerlendirildi. Aerobik kapasite kardiyopulmoner egzersiz testi ile; motor fonksiyonlar Fugl-Meyer Motor Değerlendirme Ölçeği ve Brunnstrom Motor İyileşme Evrelemesi ile; fonksiyonel bağımsızlık Modifiye Barthel İndeksi ve Fonksiyonel Ambulasyon Sınıflaması ile; duyu fonksiyonları Erasmus MC Nottingham Duyu Ölçeği ile ve yaşam kalitesi Nottingham Sağlık Profili ile değerlendirildi. Bulgular: Dört haftalık rehabilitasyon programı sonrasında her iki grupta da aerobik kapasite parametrelerinde anlamlı artış saptandı. VO₂maks her iki grupta anlamlı düzeyde artarken (Grup 1: TÖ 8.15±1.53, TS 9.15±1.74 ml/dk/kg, p=0.034; Grup 2: TÖ 8.92±2.45, TS 9.66±2.46 ml/dk/kg, p=0.034), değişim miktarları açısından gruplar arasında istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmadı (p>0.05). Grup 1'de KPET egzersiz süresi anlamlı olarak artarken (Grup 1: TÖ 5.87, TS 8.32 dk, p=0.024), Grup 2'de anlamlı değişim saptanmadı (p>0.05). Değişim miktarı açısından ise Grup 1'deki artışın Grup 2'ye göre istatistiksel olarak anlamlı derecede daha yüksek olduğu belirlendi (Grup 1: 2.31±2.84 dk, Grup 2: −0.14±2.41 dk, p=0.036). Motor fonksiyonlar açısından her iki grupta da Fugl-Meyer Üst Ekstremite skorlarında anlamlı iyileşme gözlenirken (Grup 1: TÖ 22.0, TS 34.0, p=0.003; Grup 2: TÖ 12.5, TS 28.5, p=0.002), değişim miktarının FES destekli üst ekstremite ergometresi grubunda istatistiksel olarak anlamlı derecede daha yüksek olduğu saptandı (Grup 1: 3.0, Grup 2: 12.5; p=0.021). Brunnstrom Motor İyileşme Evrelemesi (üst ekstremite: Grup 1 p=0.006, Grup 2 p=0.002; el: Grup 1 p=0.004, Grup 2 p=0.016; alt ekstremite: Grup 1 p=0.020, Grup 2 p=0.005), Modifiye Barthel İndeksi (Grup 1 p=0.003, Grup 2 p=0.002) ve Fonksiyonel Ambulasyon Sınıflaması (her iki grup için p=0.003) skorları her iki grupta da anlamlı artış gösterdi, ancak gruplar arasında istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmadı (p>0.05). Duyu fonksiyonları ve yaşam kalitesinde de her iki grupta iyileşme gözlenmiş olup gruplar arasında fark bulunmadı (p>0.05). Sonuç: Konvansiyonel rehabilitasyona eklenen üst ekstremite ergometre egzersizi, FES desteği olsun ya da olmasın, inmeli hastalarda aerobik kapasiteyi arttırır. FES destekli üst ekstremite ergometre uygulaması motor fonksiyonlarda ergometrik egzersize göre daha belirgin iyileşme sağlar. Duyu fonksiyonları, fonksiyonel bağımsızlık ve yaşam kalitesi açısından ise her iki rehabilitasyon yaklaşımı benzer düzeyde olumlu etkilidir. Bu bulgular, FES destekli uygulamaların aerobik kapasite artışı ve özellikle motor iyileşme açısından rehabilitasyon programlarına katkı sağlayabileceğini düşündürmektedir. Anahtar Kelimeler: İnme, üst ekstremite, fonksiyonel elektriksel stimülasyon, ergometre, aerobik kapasite, rehabilitasyon