Romatoid artritli hastalarda metabolik sendrom ve ateroskleroz
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA ETLİK ŞEHİR SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MEHMET BİNİCİ
Danışman: Melih PAMUKCU
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Romatoid Artrit (RA) hastalarında Metabolik Sendrom (MetS) ve ateroskleroz ilişkisi Amaç: RA, periferik eklemleri etkileyen, sistemik inflamatuar, otoimmün, kronik bir hastalıktır. İnflamasyonun ateroskleroza katkı sağladığı daha önceki yapılan çalışmalarda kanıtlanmıştır. Yapılan çalışmalarda inflamatuar bir hastalık olan RA'da en yaygın ölüm nedeninin kardiyovasküler olaylar olduğu gözlemlenmiştir. Metabolik sendrom, hipertansiyon, obezite, yüksek kan şekeri, insülin direnci ve dislipidemi gibi kardiyovasküler risk faktörlerinin birleşimi ile karakterize edilir ve bu durum, her bir bileşenle ilişkili risklerin toplamından daha fazla kardiyovasküler hastalık riski taşır. RA' da inflamasyonun lipit profiline etki ederek MetS gelişimine sebep olabileceği görülmüştür. Bu nedenle bu çalışmamızda amacımız RA ile ateroskleroz ve MetS ilişkisinin araştırılması yanında hastalık süresinin, demografik verilerin, inflamatuar belirteçlerin, hastalık aktivitesinin, ilaç kullanımının MetS ve ateroskleroz arasındaki ilişkiyi ortaya koymak ve bu hastalarda en yaygın ölüm nedeni olan kardiyovasküler hastalığın önlenmesi ve yönetilmesine katkı sağlamaktır. Gereç ve Yöntemler: Hastalarımız Ankara Etlik Şehir Hastanesi Romatoloji ve İç Hastalıkları kliniğinde Haziran 2024 ile Aralık 2024 arasına RA tanısı alan 18 yaş üstü erişkin 152 RA hasta grubundan seçilmiştir. Çalışma gözlemsel bir çalışmadır. Hastaların yaş, cinsiyet, eğitim düzeyi, RA hastalık süresi, sigara içme durumu, Tip 2 diyabetes mellitus (Tip 2 DM), Hipertansiyon (HT), koroner arter hastalığı (KAH), serebrovasküler olay (SVO), eklem dışı tutulum poliklinik şartlarında değerlendirilmiş olup; boy, kilo, vücut kitle indeksi (BMI), bel çevresi ölçümü değerlendirilmiştir. Ayrıca gece açlığını takiben alınan sabah açlık kanlarında açlık kan şekeri (akş), total kolesterol, hdl kolesterol (yüksek yoğunluklu lipoprotein), trigliserit, c-reaktif protein (CRP), sedimantasyon (sedim), romatoid faktör (RF), antisiklik sitrülinlenmiş peptit (anti-CCP) değerleri ölçülmüştür. Ayrıca hastaların subklinik ateroskleroz değerlendirilmesi amacıyla mesai saatleri dışında karotis doppler ultrason (usg) ile karotis intima media kalınlığı ve plak değerlendirilmiştir. Hastalık aktivitesi ise hastalık aktivite skoru-28-CRP (DAS-28-CRP) ile değerlendirilmiştir. Verilerin normal dağılıma uygunluğunun incelenmesinde Shapiro-Wilk testinden yararlanıldı. Sürekli verilerin iki grup arasındaki karşılaştırmalarında normal dağılım gösteren verilerde Bağımsız gruplarda t testi, normal dağılıma uymayan verilerde Mann Whitney U test kullanıldı. Nominal değişkenlerin grup karşılaştırmalarında (çapraz tablolarda) Ki-Kare test / Fisher's Exact test kullanıldı. Değerlendirmelerde IBM SPSS for Windows 20.0 (SPSS Inc. Chicago, IL) programı kullanıldı ve istatistiksel anlamlılık sınırı olarak p<0,05 kabul edildi. Bulgular: Çalışmaya 152 hasta alındı. Hastaların yaş ortalaması 55.18±11.13 yıl olup minimum hasta yaşı 24 maksimum 81 yaş idi. Hastaların VKI ortalaması 29.25±5.32 kg/m2, RA süresi ortalaması 9.11±6.65 yıl idi. Hastaların %79.6'sı kadın ve %52'si ilkokul mezunu idi. Hastaların %27.6'sının sigara içtiği, %7.2'sinin bıraktığı ve sigara içen ve bırakmış hastaların paket yıl ortalaması 20.21±15.27 yıl olarak bulunmuştur. Hastaların HT oranı %37.5, Tip2 DM oranı %21.7, SVO oranı %0.7 (1 hasta), KAH oranı %9.2 olarak bulundu. Hastaların %53.3'ünde CCP pozitifliği, %55.3'ünde RF pozitifliği saptandı. Ortalama hastaların %2.6'sında eklem dışı tutulum saptandı. Eklem dışı tutulum olan hastalarda akciğer tutulumu saptandı. Hastaların %59.9'unun karotis intima kalınlık değeri 0,9 mm ve altında idi. 1mm-1.3 mm arası karotis intima kalınlığı %30.9, 1.4 mm ve üzeri ise %9.2 olarak bulundu.152 hastanın 52 sinde hastaların %34.2'sinde karotis plak oluşumu gözlendi. Hastaların %50'sinde Ateroskleroz, %49.3'ünde Metabolik sendrom saptandı. Aterosklerozu olan hastaların sigara kullanma paket yılları olmayanlara göre daha yüksek bulundu (p<0.05). Aterosklerozu olan hastaların RA süreleri olmayanlara göre daha uzun bulundu (p<0.05). Aterosklerozu olan hastaların CRP değerleri olmayanlara göre daha yüksek bulundu (p<0.01). Aterosklerozu olan hastaların sedim değerleri olmayanlara göre daha yüksek bulundu (p<0.01). Aterosklerozu olan hastaların DAS28 skorları olmayanlara göre daha yüksek bulundu (p<0.001). Aterosklerozu olan hastalarda MetS oranları olmayanlara göre daha yüksek bulundu (p<0.01). Aterosklerozu olan hastaların %60,5'inde metabolik sendrom varlığı saptanmıştır. MetS olan hastaların CRP değerleri olmayanlara göre daha yüksek bulundu (p<0.05). Metabolik sendromu olan hastaların DAS28 skorları olmayanlara göre daha yüksek bulundu (p<0.001). Metabolik sendromu olan hastalarla olmayan hastaların karotis intima kalınlık düzeyleri arasında fark saptandı (p<0.01). Metabolik sendromu olan hastalarda karotis intima kalınlık değerinin 1mm-1.3 mm, 1.4 mm ve üzeri olma oranlarının daha fazla olduğu görüldü. Sonuç: DAS-28 skoru yüksek olan hastalarda MetS sıklığı daha fazla gözlenmiştir. DAS-28 skoru yüksek olan hastalarda ateroskleroz sıklığı daha fazla gözlenmiştir. Hipertansiyon ve tip 2 DM, ateroskleroz gelişimi açısından risk faktörü olarak değerlendirildi. Lipit profili bazlı yapılan değerlendirmemizde RA hastalarında lipit parametrelerinde yükseklik saptanmış olup metabolik sendrom ve ateroskleroz gelişimi açısından riskli olduğu gösterilmiştir. Elde edilen sonuçlarla, RA hastalarında KVS açıdan değerlendirilirken inflamatuvar yükün de dikkate alınarak daha dikkatli değerlendirilmesi gerektiği ve subklinik ateroskleroz açısından ve MetS açısından da hastalara yakın takip gerekir. Anahtar Kelimeler: Ateroskleroz, Metabolik Sendrom, Romatoid Artrit