İnflamatuvar bağırsak hastalıklarının tedavisinde biyolojik ajanların etkinliği ve ilaç güvenlik değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA ŞEHİR SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ÖYKÜ YAŞYERLİ İLOĞLU
Danışman: Banu Demet ÖZEL COŞKUN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: İnflamatuvar bağırsak hastalığı (İBH), Crohn hastalığı (CH) ve ülseratif koliti (ÜK) kapsayan, immün aracılı kronik bir hastalıktır. Bu çalışmada CH ve ÜK tanılı olgularda biyolojik tedavilerin 6. ve 12. aylarda klinik, endoskopik ve biyokimyasal remisyon üzerindeki etkinliği ile tedaviye yanıtı belirleyen faktörlerin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Ankara Şehir Hastanesi Gastroenteroloji Kliniği'nde 1 yıl boyunca biyolojik tedavi alan 133 İBH olan (CH: 73, ÜK: 60) retrospektif olarak incelendi. Demografik veriler, hastalık özellikleri, tedavi türleri, 6. ve 12. ay klinik–endoskopik yanıtları ile laboratuvar parametreleri değerlendirildi. Parametrik değişkenlerde t-testi, kategorik değişkenlerde ki-kare ve prediktör analizlerinde lojistik regresyon kullanıldı. Bulgular: Hastaların yaş, cinsiyet ve hastalık süresi dağılımları benzerdi (p>0,05). Sigara kullanımı CH grubunda anlamlı olarak yüksekti (p = 0,023). ÜK hastalarında en sık infliksimab, CH hastalarında adalimumab kullanıldı. CH grubunda mukozal iyileşme 6. ayda %38,4 iken 12. ayda %74'e yükseldi (p< 0,001); klinik remisyon oranı 6. ayda %84,9, 12. ayda %89 olup benzer düzeyde seyretti (p = 1,000). ÜK grubunda endoskopik remisyon 6. ayda %66,7, 12. ayda %76,6 olarak korundu (p = 0,625); klinik remisyon da 6. ayda %83,3, 12. ayda %86,7 idi (p = 0,625). ÜK'de 12. ayda hemoglobin (HGB) , hematokrit (HTC) ve albümin düzeylerinde anlamlı artış, eritrosit sedimentasyon hızında düşüş saptandı (tümü p <0,01). CH grubunda ise lökosit, hemoglobin, platelet (PLT), C reaktif protein (CRP), ferritin ve transferrin satürasyonunda anlamlı değişiklik gözlenmedi. Tek değişkenli analizlerde hematolojik ve inflamatuvar belirteçlerin remisyonla ilişkili olabileceği, ancak çok değişkenli analizde CH grubunda bağımsız bir prediktör belirlenemedi. Sonuç: İBH'de remisyonu etkileyen prognostik faktörler hastalığın tipine göre farklılık göstermektedir. CH'de endoskopik yanıtın (mukozal iyileşme) zaman içinde belirginleştiği, laboratuvar parametrelerinin ise sınırlı öngörü gücü sergilediği izlenirken; ÜK'de hematolojik durum ve inflamatuvar yük remisyon üzerinde belirleyici rol oynamaktadır. Bu bulgular, remisyon öngörüsünde çok bileşenli ve hastalık tipine özgü bir değerlendirme yapılmasının önemini ortaya koymaktadır.