Çocuklar için UPPS-P dürtüsel davranış ölçeği (Ç-UPPS-P)'nin Türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışması
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: UĞUR TEKEOĞLU
Danışman: Esra ÇÖP
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Dürtüsellik, birçok psikiyatrik hastalık ve psikopatolojik kişilik modelinin içine girmiştir. Bunlardan biri olan UPPS-P dürtüsellik modeli, beş dürtüsel kişilik özelliğini içeren çok boyutlu bir modeldir. Bu çalışmada çeşitli araştırma ve yayınlarda sıkça kullanılan Çocuklar için UPPS-P Dürtüsel Davranış Ölçeği (Ç-UPPS-P)'nin psikometrik özelliklerini analiz ederek Türkçe geçerlik ve güvenirliğinin incelenmesi ve Ç-UPPS-P alt ölçekleri ile Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) arasında ilişki olup olmadığının araştırılması amaçlanmıştır. Yöntem: Çalışmanın klinik örneklemini Ankara Şehir Hastanesi Çocuk Psikiyatrisi Kliniği'ne başvuran en az 1 ay tedavi almamış DEHB tanılı 10-14 yaş arası 50 çocuk ve ergen oluşturmuştur. Toplum örneklemi ise Sinop merkezdeki ortaokul 5.-8. sınıf öğrencisi olan 10-14 yaş grubu 525 çocuk ve ergenden oluşmuştur. Çalışmada Ç-UPPS-P ve Güçler Güçlükler Anketi (GGA)- ebeveyn formu kullanılmıştır. Çalışmanın geçerlik analizinde faktör geçerliği, ayırt edici geçerlik ve eşzamanlı geçerlik; güvenirlik analizinde ise iç tutarlılığı ve test-tekrar test güvenirliği yapılmıştır. Bulgular: Faktör analizinde beş faktörlü modelin veriyi daha iyi açıkladığı görülmüştür. Faktör yükleri ve faktörler arasındaki kovaryans parametreleri istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur. Ölçeğin alt ölçekleri arasındaki ilişkiler incelendiğinde, tüm ilişkiler istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur. Ç-UPPS-P alt ölçeklerinden DEHB'li çocukları ayırt etme gücü en yüksek olan tasarlama eksikliği sonrasında sebatsızlık olmuştur. Ç-UPPS-P toplam puanı ile GGA-Ebeveyn formu toplam güçlük puanı arasında pozitif yönlü orta dereceli bir ilişki tespit edilmiştir. Heyecan arayışı alt ölçeği hariç tüm Ç-UPPS-P puanlarının klinik örneklemde daha yüksek olduğu görülmüştür. Ç-UPPS-P ölçeği toplam puanının erkeklerde kızlara göre anlamlı düzeyde daha yüksek olduğu, ders başarısı daha yüksek olan çocuklarda ise daha düşük olduğu tespit edilmiştir. Cronbach α katsayısı Ç-UPPS-P ölçeği için 0.894 olarak bulunmuştur. Test ve tekrar testin toplam ve alt ölçekleri arasındaki korelasyona bakıldığında sırasıyla Sınıf İçi Korelasyon Katsayısı (SKK)=0.782 ve SKK=0.771-0.897 bulunmuştur. SKK değerlerinin %95 güven aralıklarının oldukça geniş olduğu görülmüştür. Sonuçlar: Bulgularımız, Ç-UPPS-P'nin Türkçe formunun iyi bir geçerlik ve güvenirliği olduğunu ve dürtüsellikle ilgili özellikleri taramada başarılı olduğunu, ayrıca bazı alt ölçekleri için (tasarlama eksikliği ve sebatsızlık) DEHB'li ve normal gelişen çocuklar arasında iyi bir ayırt edici geçerliğe sahip olduğunu desteklemektedir. Genel bir dürtüsellik ölçüsü yerine dürtüselliğin beş faktöre ayrıldığı bir yaklaşım daha tutarlı gözükmektedir. Anahtar Sözcükler: UPPS-P, Dürtüsellik, Geçerlik, Güvenirlik