Aile sağlığı merkezine başvuran yetişkinlerin D vitamini eksikliği hakkında bilgi, tutum ve D vitamini kullanımının değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL BAKIRKÖY DR. SADİ KONUK SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ARİF ERDOĞAN
Danışman: Özlem POLAT
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu araştırmanın amacı, İstanbul Esenyurt 20 nolu Aile Sağlığı Merkezi'ne başvuran yetişkinlerin D vitamini eksikliği hakkındaki bilgi düzeylerini, tutumlarını ve D vitamini kullanım alışkanlıklarını sistemli bir şekilde değerlendirmektir. Bu kapsamda, katılımcıların D vitamini ile ilgili temel bilgi düzeylerinin yanı sıra, D vitamini eksikliğinin nedenleri, belirtileri, etkileri ve önlenmesi konularındaki bilgileri de araştırılacaktır. Araştırma, elde edilecek verilerin analiziyle, D vitamini eksikliği ile ilgili kamu sağlığı politikalarının ve sağlık hizmetlerinin geliştirilmesine yönelik öneriler sunmayı amaçlamaktadır. Bu öneriler, D vitamini eksikliğinin iyileştirilmesine yönelik ve D vitamini seviyesini aile sağlığı merkezlerinde kontrol edebilmenin önemini göstermek açısından önemli görülmektedir. Yöntem: Çalışmaya katılmayı kabul eden 18-65 yaş aralığında 405 adet hastaya ait veriler, demografik bilgiler, sosyo ekonomik bilgiler ve D vitamini eksikliği ve D vitamini eksikliği bilgi düzeyini ölçen 32 soruluk anket formları ile toplanmıştır (Ek 1). Anketler yüz yüze yöntemiyle uygulanmıştır. Çalışma Tanımlayıcı-Kesitsel Tipte Anket çalışmasıdır. Tüm veriler bilgisayarda SPSS (statistical package for social sciences) for Windows 28 programına kaydedilerek analiz edilmiştir. Kategorik değişkenlerin dağılımı frekans analizi ile yapılarak yüzde frekans olarak değerlendirilmiştir. Bulgular: Katılımcıların %35,55'inin erkek, %64,44'ünün kadın olduğu belirlenmiştir. Katılımcıların %6,91'inin okur yazar olmadığı, %31,85'inin ilkokul mezunu, %16,54'ünün ortaokul mezunu, %16,30'unun lise mezunu, %9,14'ünün ön lisans mezunu, %18,77'sinin lisans mezunu, %0,49'unun yüksek lisans veya doktora mezunu olduğu saptanmıştır. Katılımcıların, %31,11'inin çalışmadığı, %10,62'sinin emekli olduğu, %9,63'ünün öğrenci olduğu, %43,70'inin tam zamanlı çalıştığı ve %4,94'ünün yarı zamanlı çalıştığı belirlenmiştir. Katılımcıların, D vitamini takviyeleri veya ilaçlarını kullanma tutumuna göre, %22,47'sinin belirli durumlarda kullandığı, %75,31'inin doktor önerisiyle kullandığı, %2,22'sinin ise kesinlikle kullanmadığı saptanmıştır. Katılımcıların %41, 73'ünün D vitamini düzeyinin düşük, %44,20'sinin normal, %13,58'inin ise yüksek olduğu belirlenmiştir. Eğitim düzeyi ile takviye kullanımı incelendiğinde; eğitim seviyesi arttıkça "doktor önerisi olmaksızın/kendi isteğiyle" D vitamini kullanma oranının arttığı saptanmıştır (p<0,001). Ayrıca tedavi başlanan hastaların %58,1'inin kontrol muayenesine gitmediği tespit edilmiştir. D vitamini eksikliğinin etkileri hakkında bilgi edinme kaynakları incelendiğinde, katılımcıların %40,84'ünün sağlık kuruluşlarından, %23,04'ünün televizyon ve internet sitelerinden, %20,68'inin aile ve arkadaşlardan, %14,92'sinin dergi ve gazetelerden ve %0,52'sinin kendisinden bilgi aldığı belirlenmiştir. 50 yaş ve üzeri katılımcıların D vitamini düzeylerinin, genç yaş grubuna (18-35 yaş) göre istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksek olduğu (p<0,001) ve bu grubun takviye kullanımına uyumunun daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Sonuç: Çalışmamızda D vitamini eksikliği yaygın bulunmuş olup, toplumda D vitamini kaynakları ve güvenli kullanımı konusunda bilgi eksikliği mevcuttur. Genç nüfusun risk altında olması ve eğitimli gruptaki bilinçsiz kullanım eğilimi, Aile Sağlığı Merkezlerinde yürütülecek eğitim ve risk grubu tarama programlarının önemini ortaya koymaktadır. Beklenenin aksine, 50 yaş üzeri bireylerde D vitamini düzeyleri genç nüfusa (18-35 yaş) göre daha yüksek saptanmıştır. Ayrıca tedavi başlanan hastaların %58,1'inin takiplere gelmediği; bu durumun özellikle genç çalışan nüfusta birinci basamak tetkik kısıtlamalarından (SUT) kaynaklandığı belirlenmiştir. Çalışmamızda, katılımcıların D vitamini konusundaki bilgilerini %40,84 oranında sağlık kuruluşları aracılığıyla edindiği belirlenmiştir. Bu sonuç, özellikle birinci basamak sağlık hizmeti sunan Aile Sağlığı Merkezlerinin toplumun bilinçlendirilmesindeki önemine işaret etmektedir. Ayrıca, hastaların büyük çoğunluğunun D vitamini eksikliği konusunda aile hekimlerinden bilgi aldıkları da Aile Sağlık Merkezlerinin bu konuda ne kadar etkili bir bilgi kaynağı olduğunu ortaya koymaktadır. Bu, aile hekimlerinin hastaların sağlık eğitiminde oynadığı kritik rolü ve toplum sağlığı üzerindeki etkisini de öne çıkarmaktadır.