Prostat kanseri vakalarında germline kanser yatkınlık genlerinin araştırılması
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA ETLİK ŞEHİR SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, TIBBİ GENETİK ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ZEYNEP ÖZDEMİR PEHLİVAN
Danışman: Haktan Bağış ERDEM
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu çalışmanın amacı, prostat kanseri tanılı hastalarda herediter kanser paneli ile saptanan germline patojenik ve olası patojenik varyantların sıklığını, gen dağılımını ve klinik özelliklerle ilişkisini değerlendirmek ve aile öyküsü kriterlerinin germline varyant taşıyıcılığını öngörmedeki klinik değerini araştırmaktır. Gereç ve Yöntem: Bu retrospektif çalışmaya, herediter kanser paneli analizi yapılmış 200 prostat kanseri hastası dahil edilmiştir. Germline varyantlar yeni nesil dizileme yöntemi ile analiz edilmiş ve ACMG/AMP kriterlerine göre sınıflandırılmıştır. Klinik ve demografik veriler hasta dosyalarından elde edilmiştir. Germline varyant pozitifliği ile klinik değişkenler arasındaki ilişkiler tek değişkenli analizler ve çok değişkenli lojistik regresyon modeli ile değerlendirilmiştir. Ayrıca çalışmada kullanılan aile öyküsü tanımı ile NCCN aile öyküsü kriterlerinin pozitif olguları saptama performansı karşılaştırılmıştır. Bulgular: Hastaların %14'ünde patojenik veya olası patojenik germline varyant saptanmıştır. En sık etkilenen genler ATM (n=7), BRCA2 (n=5) ve MUTYH (n=5) olmuştur. Varyantların büyük kısmı DNA hasar yanıt ve onarım yolaklarında yer alan genlerde izlenmiştir. Aile öyküsü varlığı germline varyant taşıyıcılığı ile anlamlı ve bağımsız olarak ilişkili bulunmuştur (p=0,021; OR=5,10; %95 GA: 1,28-20,28). Buna karşın metastaz durumu, tanı yaşı ve ISUP derecesi ile germline varyant taşıyıcılığı arasında anlamlı ilişki saptanmamıştır. Çalışmada kullanılan aile öyküsü tanımının, NCCN kriterlerine kıyasla germline pozitif olguları saptamada daha yüksek duyarlılık gösterdiği belirlenmiştir (p=0,016). Sonuç: Prostat kanseri hastalarında germline patojenik varyantlar anlamlı bir oranda saptanmakta ve en sık DNA onarım genlerinde izlenmektedir. Aile öyküsü, germline varyant taşıyıcılığını öngören en önemli klinik belirteçtir. Germline genetik testler, yalnızca tedavi yönlendirme açısından değil, aynı zamanda ailesel risk değerlendirmesi ve koruyucu sağlık yaklaşımları açısından da önemli klinik değer taşımaktadır.