Multiple sklerozda oksidatif stres biyobelirteçlerinin hastalık evreleri ve kognisyon ile ilişkisi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA ŞEHİR SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MUHAMMED YILDIRIM
Danışman: Semra MUNGAN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Giriş ve Amaç: Multiple Skleroz (MS), merkezi sinir sisteminin(MSS) inflamatuvar, demiyelinizan ve nörodejeneratif özellikler taşıyan, relapsing-remitting (RRMS) ve sekonder progresif (SPMS) gibi klinik alt tiplerle seyreden kronik bir hastalığıdır. MS'in immünopatogenezinde oksidatif stresin rolü giderek daha fazla vurgulanmakta olup, serbest radikal üretimi ile antioksidan savunma sistemleri arasındaki dengenin bozulmasının, miyelin ve akson hasarına neden olarak hastalığın progresyonunu hızlandırabileceği öne sürülmektedir. Ayrıca MS'te kognitif bozulma yaygın olup, hastaların yaşam kalitesini ve fonksiyonel bağımsızlığını önemli ölçüde etkilemektedir. Bu çalışma, MS'in farklı evrelerinde (atak, remisyon, progresif) oksidatif stres düzeylerini belirlemek, bu parametrelerin kognitif işlev ve depresyon düzeyleri ile ilişkisini ortaya koymak ve oksidatif biyobelirteçlerin progresif MS dönemini öngörmedeki ayırt edici gücünü değerlendirmek amacıyla planlanmıştır. Yöntem: Çalışmaya 45 RRMS, 30 SPMS ve 25 sağlıklı kontrol olmak üzere toplam 100 birey dahil edilmiştir. Hasta grubunun 24'ü atak, 26'sı remisyon, 25'i ise progresif evrededir. Katılımcıların kognitif performansları Brief International Cognitive Assessment of MS (BICAMS) test bataryası ile; depresyon düzeyleri Beck Depresyon Ölçeği ile değerlendirilmiştir. Serum örneklerinde Total Antioksidan Seviye (TAS), Total Oksidan Seviye (TOS), Oksidatif Stres İndeksi (OSİ) ve Paraoksonaz-1 (PON-1) düzeyleri ölçülmüştür. Gruplar arasında bu parametrelerin karşılaştırılması yapılmış, korelasyon ve Receiver Operating Characteristic (ROC) analizleri ile oksidatif stres ile klinik ve kognitif değişkenler arasındaki ilişkiler incelenmiştir. Bulgular: SPMS grubunda TAS (p 75,98; AUC=0,872; %100 spesifite) ile elde edildi. Sonuç: Oksidatif stres, MS'in özellikle progresif evresinde belirgin şekilde artmakta ve kognitif performansla yakından ilişkili görünmektedir. TAS ve OSİ gibi biyobelirteçlerin, hastalığın evresini belirlemede ve bilişsel bozulmayı öngörmede potansiyel olarak kullanılabilir niteliktedir. Bulgular OSİ'nin yalnızca bir tanı aracı değil, aynı zamanda progresyonun biyokimyasal bir göstergesi olarak kullanılabileceğini göstermekte ve literatüre katkı sağlamaktadır. Bulgularımız, MS tedavi sürecinde oksidatif stresin izlenmesinin önemini vurgulamaktadır. Anahtar Kelimler:Multiple Skleroz, Oksidatif Stres, Kognitif Bozulma, Progresif MS,Paraoksonaz