Sosyal kaygıda bilişsel yanlılıklar: Yorumlama yanlılığı değişimlemenin etkileri
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, HAMİDİYE SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, KLİNİK PSİKOLOJİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: GÜLİZ ZEYNEP TARMAN
Danışman: Aynur FEYZİOĞLU
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bilişsel yanlılıkların birbirleriyle etkileşimi sosyal kaygının oluşmasında ve sürdürülmesinde önemli bir role sahiptir. Önceki araştırmalar, sosyal kaygı düzeyi yüksek bireylerin sosyal etkileşimleri tehdit olarak yorumlama eğiliminde olduklarını göstermektedir. Az sayıda çalışma yorumlama yanlılığını manipüle ederek bunun dikkat yanlılığı ve sosyal kaygı belirtileri üzerindeki etkisini incelemiştir. Bu çalışma yorumlama yanlılığı değişimlemenin sosyal bir stresörün varlığında dikkat yanlılığı ve durumluk kaygı yanıtları üzerindeki etkisini incelemeyi amaçlamaktadır. Gereç ve Yöntem: Sosyal kaygı ölçeğinden yüksek puan alan ve topluluk önünde bir konuşma veya sunum yapmakta zorlanan 70 üniversite öğrencisi tek seans yorumlama yanlılığı değişimleme çalışmasına katılmak üzere laboratuvara davet edilmiştir. Katılımcılar deney ve kontrol gruplarına rastgele seçki ile atanmıştır. Değişimleme görevi öncesinde katılımcılara çalışmanın bir gereği olarak sunum yapmalarının beklendiği söylenerek durumluk kaygı düzeylerinin artması istenmiştir. Deney grubunda katılımcılara olumlu veya tehdit içeren kelimeyi onayladıkça veya reddettikçe geri bildirim verilmiştir. Kontrol koşulunda geri bildirimler eşit oranda sunulmuştur. Değişimleme görevi ardından katılımcılar bir dizi öz-bildirim ölçeği ve yorumlama ve dikkat yanlılığı görevlerini tamamlamıştır. Bulgular: Gruplar arasında öntest ölçümlerinde farklılık görülmemiştir. Yorumlama yanlılığı değişimleme görevi deney grubunda yer alan katılımcılar kontrol grubundaki katılımcılara kıyasla olumlu kelimeyi daha fazla onaylamış ve daha az reddetmişlerdir; tehdit içeren kelimeyi daha hızlı reddetmiştir. Yorumlama yanlılığına ilişkin ölçüm bağımsız bir yorumlama yanlılığı görevi kullanıldığında da benzer sonuçlar sunarak sonuçların genellenebilirliğine imkan sağlamıştır. Seri aracılık analizi sonuçları yorumlama yanlılığı deney grubunda yer alan katılımcıların durumluk kaygı düzeylerinde görülen azalmada yorumlama yanlılığının aracılık ettiğini göstermiştir. Ancak yorumlama yanlılığındaki değişim dikkat yanlılığına taşınma etkisi göstermemiştir. Sonuç: Bulgular yorumlama yanlılığı değişimlemenin yorumlama yanlılığında sosyal tehdit içeren yorumları azaltıcı ve olumlu yorumları arttırıcı etkisinin kaygı ile ilişkili belirtileri azaltmada ve önlemede etkili bir yöntem olarak kullanılabileceğini göstermektedir. Sosyal kaygıda bilişsel yanlılıklarla ilgili mekanizmaların teorik ve klinik yansımaları tartışılacaktır.