İntihar düşüncesi ve intihar girişimi olan depresyon tanılı yetişkin hastalarda dürtüsellik ve pekiştirme duyarlılığı (davranışsal aktivasyon sistemi/davranışsal inhibisyon sistemi) ilişkisinin araştırılması

GÜSSÜM BAKIRCI

İntihar düşüncesi ve intihar girişimi olan depresyon tanılı yetişkin hastalarda dürtüsellik ve pekiştirme duyarlılığı (davranışsal aktivasyon sistemi/davranışsal inhibisyon sistemi) ilişkisinin araştırılması

Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, BURSA YÜKSEK İHTİSAS SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2024

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: GÜSSÜM BAKIRCI

Danışman: Süheyla ÜNAL

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Amaç: İntihar düşüncesi ve intihar girişimi olan depresyon tanılı erişkinlerde, dürtüsellik ve davranışsal inhibisyon sistemi-davranışsal aktivasyon sistemi arasındaki ilişkinin araştırılması amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Çalışmaya 01.06.2022-15.02.2024 tarihleri arasında SBÜ Bursa Yüksek İhtisas Eğitim ve Araştırma Hastanesi Psikiyatri bölümüne başvuran DSM-5TR'ye göre major depresif bozukluk tanı kriterlerini karşılayan hasta grubu ve hasta grubuna benzer sosyodemografik verilere sahip sağlıklı gönüllüler alındı. Kesitsel çalışmaya 120 kişi dahil edildi. Depresyon tanısı olanlar kendi içinde intihar girişimi olan, intihar düşüncesi olan ve sadece depresyonu olan gruplar olarak ayrıldı. Çalışmaya katılanlara sosyodemografik veri formu, DSM-5TR Major depresif Bozukluk tanı kriterlerini içeren depresyon değerlendirme formu, Beck Umutsuzluk Ölçeği(BUÖ), Barratt Dürtüsellik Ölçeği-11(BDÖ-11), Buss-Perry-Saldırganlık Ölçeği(BPSÖ), Davranışsal İnhibisyon Sistemi/Davranışsal Aktivasyon Sistemi Ölçeği(DIS/DAS), Beck İntihar Düşüncesi Ölçeği (BİDÖ) uygulandı. Verilerin analizinde IBM SPSS 26.0 istatistik programı kullanıldı. Gruplar arasında klinik özelliklerle ilişkili oranların karşılaştırılması Ki-Kare testi, intihar girişimi olan, intihar düşüncesi olan ve sadece depresyonu olan grupların psikometrik ölçümleri arasındaki ilişki Pearson Korelasyon Analizi kullanılarak incelendi. Gruplar arasında BUÖ, BIS-11, BPSÖ, DAS/DİS skor ortalamaları Tek Yönlü ANOVA Analizi ile karşılaştırıldı. BİDÖ ve BUÖ skorlarını açıklamada etkili olan faktörler ise Çok Değişkenli Binary Lojistik Regresyon Analizi ile incelendi. Tüm analizler için anlamlılık seviyesi p<0,05 olarak alındı. Bulgular: Çalışmada MDB tanısı olan hastaların 68'i kadın (%75.5), 22'si erkek (%24.5) ti. Gruplar arasında cinsiyet, eğitim durumu, çalışma durumu açısından istatistiksel anlamlı fark saptanmadı. İntihar girişimi olan, intihar düşüncesi olan, sadece depresyon olan ve sağlıklı kontrol grupları arasında yaşanılan yer (X2=13,13, p=0,041), sigara kullanımı (X2=11,33, p=0,010), alkol kullanımı (X2=18,50, p<0,001), psikiyatrik ilaç kullanımı (X2=33,11, p<0,001), medikal hastalık öyküsü (X2=15,28, p=0,002), medikal ilaç kullanımı (X2=18,88, p<0,001), ailede psikiyatrik hastalık öyküsü (X2=13,84, p=0,002), ailede intihar öyküsü (X2=7,85, p=0,049) oranlarının istatistiksel açıdan anlamlı seviyede farklılık gösterdiği tespit edildi. En sık kullanılan intihar yöntemi kimyevi madde (%56.7) olarak tespit edildi. Depresif semptomlardan üzüntü, ilgi kaybı, enerji düşüklüğü tüm katılımcılarda olan bulgulardı. Kilo alma, uykusuzluk, odaklanma problemi, değersizlik hissi grupların çoğunluğunda eşlik eden bulgular olarak saptandı. Sağlıklı kontrol grubuna oranla, intihar girişimi olan, intihar düşüncesi olan ve sadece depresyonu olan grupların Barratt dürtüsellik ölçeğinde, dikkatte dürtüsellik ve plan yapamama alt boyutlarının skorları istatistiksel olarak yüksek saptandı. İntihar girişimi olan, intihar düşüncesi olan, sadece depresyonu olan ve sağlıklı kontrol grubu arasında DAS-Dürtüsellik (F=2,753, p=0,046), DIS (F=10,373, p<0,001) skor ortalamalarının istatistiksel açıdan anlamlı seviyede farklılık gösterdiği, sağlıklı kontrol grubunda, intihar girişimi olan, intihar düşüncesi olan, sadece depresyonu olan gruba göre DIS skor ortalamalarının istatistiksel açıdan anlamlı seviyede daha yüksek olduğu (p<0,001) saptandı. Pearson Korelasyon Analizinde; depresyon semptomları ile BUÖ, BPSÖ, BIS-11, DIS/DAS, BİDÖ ölçekleri arasında anlamlı korelasyon bulundu. Yapılan Çok Değişkenli Binary Lojistik Regresyon Analizinde; intihar girişimi olan grubun BİDÖ skorlarının %30'unun istatistiksel açıdan anlamlı seviyede (F=3,77, p=0,023) DIS/DAS Toplam ölçek skorları tarafından açıklandığı, intihar girişimi olan grubun BUÖ skorlarının %40'ının istatistiksel açıdan anlamlı seviyede (F=5,87, p=0,003) DIS/DAS toplam ölçek skorları tarafından açıklandığı bulundu. Sonuç: DIS/DAS intihar ile ilişkili olup, depresyon ve intihar davranışında umutsuzluğun değerlendirilmesinin önemli olduğu görülmektedir. Anahtar Kelimeler: Depresyon, İntihar Düşüncesi, İntihar Davranışı, Pekiştireç Duyarlılık Teorisi, Davranışsal Aktivasyon Sistemi, Davranışsal İnhibisyon Sistemi, Öfke, Saldırganlık, Umutsuzluk, Dürtüsellik.